Hội thảo tổng kết của Bộ Xây dựng đã đánh giá thành quả nổi bật từ hai chương trình quốc gia về bảo đảm cấp nước an toàn và chống thất thoát nước sạch. Chương trình chống thất thoát đã giảm tỷ lệ thất thoát nước đô thị trung bình toàn quốc xuống khoảng 15% vào năm 2025, đạt mục tiêu đề ra, với nhiều địa phương đạt dưới 10%. Về cấp nước an toàn, 55% hệ thống đô thị đã có kế hoạch triển khai, đặt nền tảng cho quản lý theo chuẩn WHO. Ngành đang xây dựng chương trình giai đoạn 2026-2035 tập trung vào quản lý rủi ro toàn chuỗi, hướng tới mục tiêu 90% hệ thống cấp nước tập trung và 40% phân tán có kế hoạch cấp nước an toàn vào năm 2030. Tuy nhiên, ngành vẫn đối mặt nhiều thách thức như nguồn lực tài chính hạn chế, ô nhiễm nguồn nước, biến đổi khí hậu và chi phí đầu tư cao, đòi hỏi các giải pháp đồng bộ và dài hạn để đảm bảo mọi người dân được tiếp cận nước sạch.
Tối ưu hóa quản lý, giảm thiểu thất thoát nước sạch: Thành quả rõ nét
Ngày 24/12, tại TP Hải Phòng, Cục Kết cấu hạ tầng Xây dựng (Bộ Xây dựng) đã tổ chức Hội thảo tổng kết hai chương trình trọng điểm: Chương trình Quốc gia bảo đảm cấp nước an toàn và Chương trình Quốc gia chống thất thoát, thất thu nước sạch.
Tiến sĩ Trần Hoài Anh, Phó Cục trưởng Cục Kết cấu hạ tầng Xây dựng, khai mạc hội thảo.
Phát biểu tại sự kiện, Tiến sĩ Trần Hoài Anh, Phó Cục trưởng Cục Kết cấu hạ tầng Xây dựng, nhấn mạnh những thành tựu vượt trội từ việc triển khai hai chương trình. Nhiều đơn vị đã tiên phong trong công tác kiểm soát thất thoát nước sạch, góp phần đưa tỷ lệ thất thoát trung bình trên toàn quốc tại khu vực đô thị giảm xuống ấn tượng, chỉ còn khoảng 15%.
“Chương trình đã đóng vai trò then chốt trong việc nâng cao năng lực quản lý cho đội ngũ cán bộ ngành nước. Đồng thời, đã hình thành và củng cố ý thức trách nhiệm của cộng đồng trong việc bảo vệ nguồn tài nguyên nước và sử dụng nước một cách tiết kiệm”, Tiến sĩ Trần Hoài Anh nhận định.
Ông Nguyễn Minh Đức, Trưởng phòng Quản lý cấp, thoát nước thuộc Cục Kết cấu hạ tầng Xây dựng, thông tin rằng Chương trình chống thất thoát, thất thu nước sạch đã được triển khai một cách đồng bộ trên phạm vi toàn quốc, đặc biệt chú trọng vào các hệ thống cấp nước đô thị quy mô lớn với tỷ lệ thất thoát cao.
Qua đó, công tác phòng chống thất thoát, thất thu nước sạch đã dần trở thành một nhiệm vụ thường xuyên, gắn liền với công tác quản lý, vận hành hệ thống cấp nước, đồng thời đề cao trách nhiệm của chính quyền địa phương và lãnh đạo các đơn vị cung cấp nước.
Ông Nguyễn Minh Đức, Trưởng phòng Quản lý cấp, thoát nước, Cục Kết cấu hạ tầng Xây dựng.
Ông Đức cho biết, tính đến năm 2025, tỷ lệ thất thoát, thất thu nước sạch trung bình tại các đô thị trên toàn quốc đã giảm xuống còn khoảng 15%, hoàn thành mục tiêu Chương trình đã đề ra một cách xuất sắc.
Thành tựu này minh chứng cho sự chuyển biến vượt bậc so với giai đoạn trước khi chương trình được triển khai, thời điểm mà tỷ lệ thất thoát nước tại nhiều đô thị vẫn ở mức đáng báo động, gây lãng phí nghiêm trọng nguồn tài nguyên nước và làm giảm hiệu quả đầu tư vào hệ thống cấp nước.
Đặc biệt ấn tượng, tại các địa phương như Bình Dương, Vũng Tàu, Huế, Hải Dương, Hải Phòng (trước sáp nhập), các hệ thống cấp nước đô thị đã kiểm soát thất thoát, thất thu nước sạch một cách hiệu quả, đạt tỷ lệ dưới 10%, tiệm cận với các chuẩn mực quản lý tiên tiến trong khu vực và trên thế giới.
Đối với Chương trình cấp nước an toàn, đến thời điểm hiện tại, 55% hệ thống cấp nước tại khu vực đô thị đã được lập và triển khai. Đáng ghi nhận, 31 trên tổng số 63 địa phương (theo phân cấp cũ) trên cả nước đã chủ động thành lập các ban chỉ đạo để thực thi nhiệm vụ của chương trình.
“Chương trình cấp nước an toàn đã xây dựng một nền tảng vững chắc, mở đường cho việc tiếp cận các chuẩn mực quản lý cấp nước an toàn theo khuyến nghị của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO). Điều này không chỉ góp phần giảm thiểu đáng kể nguy cơ sự cố cấp nước mà còn nâng cao tính liên tục và độ tin cậy của dịch vụ cấp nước, đặc biệt quan trọng tại các đô thị lớn”, ông Đức khẳng định.
Ông Đức tiết lộ, đơn vị hiện đang xây dựng Chương trình bảo đảm cấp nước an toàn giai đoạn 2026 – 2035. Chương trình mới này hướng tới mục tiêu khắc phục triệt để những tồn tại, hạn chế của giai đoạn 2016 – 2025, đồng thời đáp ứng các yêu cầu mới về an ninh nguồn nước và an toàn cấp nước. Phương pháp tiếp cận của giai đoạn mới sẽ dựa trên quản lý rủi ro toàn chuỗi cấp nước, từ nguồn khai thác đến điểm sử dụng. Điều này nhằm tạo ra một khuôn khổ thống nhất, đảm bảo triển khai đồng bộ cấp nước an toàn trên phạm vi toàn quốc, tránh tình trạng manh mún, thiếu hiệu quả.
Thách thức hiện hữu và giải pháp khắc phục
Tiến sĩ Trần Hoài Anh chỉ rõ, nguồn lực tài chính dành cho công tác cấp nước an toàn hiện vẫn còn eo hẹp, đặc biệt là tại các khu vực nông thôn và đối với các doanh nghiệp quy mô nhỏ.
Ngoài ra, tình trạng ô nhiễm nguồn nước thô cùng với những tác động phức tạp của biến đổi khí hậu đang diễn biến vượt xa dự báo. Ngành cấp nước đang đứng trước nhiều thách thức lớn từ vấn đề ô nhiễm, biến đổi khí hậu và cả nguy cơ xâm nhập mặn.
Ông Nguyễn Minh Tuấn, Phó Giám đốc Sở Xây dựng TP Hải Phòng, trình bày ý kiến tại hội thảo.
Ông Nguyễn Minh Tuấn, Phó Giám đốc Sở Xây dựng TP Hải Phòng, thông tin rằng Hải Phòng là một trong những địa phương tiên phong trên cả nước phê duyệt kế hoạch cấp nước an toàn từ năm 2013. Dù vậy, sau quá trình sáp nhập gần đây, địa phương đang đối mặt với khó khăn trong việc phân định rõ ranh giới giữa khu vực đô thị và nông thôn.
Điều này gây ra sự chênh lệch đáng kể trong việc xây dựng kế hoạch cấp nước an toàn cho từng khu vực. Trách nhiệm cấp nước sạch cho đô thị thuộc về Sở Xây dựng, trong khi khu vực nông thôn lại do Sở Nông nghiệp và Môi trường phụ trách.
Ông Cao Huy Tường Minh, Phó Tổng giám đốc Công ty CP cấp nước Thừa Thiên Huế, chia sẻ rằng hạ tầng cấp nước vẫn thường xuyên bị xâm phạm trong các vùng quy hoạch. Các công trình cấp nước nhỏ lẻ mà công ty tạm thời tiếp nhận chưa thể đảm bảo an toàn cấp nước. Đặc biệt, nguồn nước thô vẫn chưa được bảo vệ nghiêm ngặt, chịu nhiều tác động từ hoạt động của con người và những hệ lụy của biến đổi khí hậu.
Cũng theo ông Tuấn, việc hỗ trợ chi phí cho người dân để tiếp cận nước sạch, nước an toàn đang là một bài toán kinh tế cấp thiết, bởi không phải mọi hộ gia đình đều có khả năng chi trả.
Trong bối cảnh đó, các doanh nghiệp cấp nước phải đối mặt với chi phí đầu tư và vận hành vô cùng tốn kém. Ông Tuấn kiến nghị, việc triển khai cấp nước an toàn cần được tính toán hợp lý, thực hiện đồng bộ, đồng thời tháo gỡ những vướng mắc cho các địa phương về mặt chính sách và cơ chế quản lý.
Các đại biểu tích cực đóng góp ý kiến và thảo luận tại hội thảo.
Ông Cao Văn Quý, Phó Tổng giám đốc Công ty CP cấp nước Hải Phòng, chia sẻ rằng từ năm 2015 đến nay, kế hoạch cấp nước an toàn trên địa bàn đã được triển khai một cách liên tục và hiệu quả. Hai chương trình này không chỉ góp phần nâng cao, duy trì ổn định chất lượng và áp lực nước sạch mà còn giúp đơn vị chủ động kiểm soát, giảm thiểu rủi ro trong công tác cấp nước an toàn.
“Thách thức lớn nhất hiện nay chính là áp lực ngày càng gia tăng từ tình trạng ô nhiễm, xâm nhập mặn và các hiện tượng thiên tai cực đoan. Theo tôi, cần thiết phải có quy hoạch và đầu tư dài hạn, ổn định cho việc phân vùng cấp nước từ các nhà máy nước tập trung công suất lớn. Song song đó, cần xây dựng các phương án bảo vệ nguồn nước và môi trường một cách toàn diện, cũng như thiết lập cơ chế tài chính và quản lý tài sản hiệu quả…”, ông Quý kiến nghị.
Tổng kết hội thảo, Tiến sĩ Trần Hoài Anh, Phó Cục trưởng Cục Kết cấu hạ tầng Xây dựng, bày tỏ mong muốn tiếp tục nhận được những ý kiến đóng góp quý báu để hoàn thiện Chương trình bảo đảm cấp nước an toàn giai đoạn 2026 – 2035. Mục tiêu đề ra đến năm 2030 là đạt ít nhất 90% hệ thống cấp nước tập trung và 40% hệ thống cấp nước phân tán có kế hoạch cấp nước an toàn được lập, thẩm định, phê duyệt và triển khai thực hiện. Điều này sẽ được áp dụng không phân biệt khu vực đô thị hay nông thôn, nhằm đảm bảo mọi người dân đều được tiếp cận nguồn nước sạch, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống.
Thứ trưởng Nguyễn Tường Văn: Mọi người dân phải được tiếp cận nước sạch
