Khoa học công nghệ, Đổi mới: Động lực phát triển đô thị thông minh

Nghị định số 269 về phát triển đô thị thông minh, ban hành ngày 14/10/2025, là văn bản pháp lý chuyên biệt đầu tiên của Việt Nam, thiết lập khung pháp lý toàn diện và tạo đà mạnh mẽ cho quá trình kiến tạo đô thị thông minh trên toàn quốc. Nghị định chi tiết hóa các quy định từ yêu cầu chiến lược, quy hoạch, tiêu chuẩn kỹ thuật đến hạ tầng số, đổi mới sáng tạo, quản trị và cơ chế đầu tư. Văn bản này đặc biệt nhấn mạnh đô thị thông minh lấy con người làm trung tâm, ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số để nâng cao chất lượng dịch vụ, môi trường sống, và năng lực cạnh tranh đô thị, hướng tới phát triển kinh tế – xã hội bền vững. Về triển khai, Nghị định phân cấp mạnh mẽ cho UBND cấp tỉnh chịu trách nhiệm toàn diện, quy định vai trò điều phối của các Bộ ngành, đồng thời đang được cụ thể hóa bằng thông tư hướng dẫn và việc ra mắt Cổng Thông tin đô thị thông minh Quốc gia.

Nhằm cung cấp cái nhìn sâu sắc về những điểm mới của Nghị định số 269, Báo Xây dựng đã thực hiện cuộc phỏng vấn với TS Trần Quốc Thái, Cục trưởng Cục Phát triển đô thị (Bộ Xây dựng), xoay quanh các khía cạnh quan trọng của văn bản này.

TS. Trần Quốc Thái, Cục trưởng Cục Phát triển đô thị, Bộ Xây dựng.

Chính thức ban hành Nghị định đầu tiên về phát triển đô thị thông minh tại Việt Nam

Vào ngày 14/10/2025, Chính phủ đã chính thức công bố Nghị định số 269 về phát triển đô thị thông minh. Xin Cục trưởng cho biết, văn bản pháp lý quan trọng này mang ý nghĩa chiến lược ra sao đối với quá trình kiến tạo đô thị thông minh tại Việt Nam?

Cục trưởng Trần Quốc Thái: Đây là một dấu mốc quan trọng, đánh dấu lần đầu tiên Việt Nam sở hữu một Nghị định chuyên biệt, mang tính đột phá về phát triển đô thị thông minh. Văn bản này thiết lập một khung pháp lý vững chắc, toàn diện, tạo đà mạnh mẽ cho tiến trình phát triển đô thị thông minh trên phạm vi toàn quốc.

Với cấu trúc gồm 10 Chương và 47 Điều, Nghị định đã chi tiết hóa các quy định then chốt, bao gồm: yêu cầu và định hướng chiến lược; đề án, kế hoạch và quy hoạch phát triển đô thị thông minh; hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, khả năng tương tác cùng các vấn đề về an toàn, an ninh thông tin. Ngoài ra, văn bản cũng tập trung vào việc phát triển hạ tầng số, hạ tầng kỹ thuật đô thị thông minh; thúc đẩy hạ tầng đổi mới sáng tạo và cơ chế thử nghiệm có kiểm soát; kiến tạo tòa nhà, khu đô thị và hệ sinh thái dịch vụ, tiện ích thông minh. Đặc biệt, Nghị định còn đề cập sâu sắc đến quản trị, điều hành đô thị thông minh, cũng như nguồn lực và cơ chế đầu tư cho sự phát triển này.

Một trong những điểm nhấn của Nghị định là việc thống nhất khái niệm về đô thị thông minh. Theo định nghĩa này, đô thị thông minh đặt con người vào vị trí trung tâm, lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm kim chỉ nam xuyên suốt quá trình quy hoạch, xây dựng, quản lý và vận hành. Mục tiêu cuối cùng là nâng cao chất lượng dịch vụ, kiến tạo môi trường sống an toàn, tiện nghi cho cộng đồng, đồng thời gia tăng năng lực cạnh tranh và hiệu quả quản lý của đô thị, qua đó thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội bền vững.

Vâng, thưa Cục trưởng, ông vừa nhấn mạnh rằng đô thị thông minh lấy con người làm trung tâm, đồng thời coi khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo là động lực cốt lõi. Vậy, Nghị định số 269 đã ban hành những cơ chế, chính sách đột phá nào nhằm thúc đẩy mạnh mẽ việc ứng dụng khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo trong tiến trình phát triển đô thị thông minh?

Cục trưởng Trần Quốc Thái: Tôi muốn nhấn mạnh rằng, về cơ sở chính trị, Nghị định số 269 được xây dựng nhằm cụ thể hóa một cách sâu sắc các chủ trương và định hướng lớn từ Nghị quyết số 06-NQ/TW về quy hoạch, xây dựng, quản lý và phát triển bền vững đô thị Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Đặc biệt, văn bản này còn tích hợp tinh thần của “bộ tứ” nghị quyết trọng tâm, bao gồm: Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; Nghị quyết số 59-NQ/TW về hội nhập quốc tế trong tình hình mới; Nghị quyết số 66-NQ/TW về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới; và Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân.

Có thể khẳng định, việc ban hành Nghị định này diễn ra kịp thời, nhanh chóng, đồng thời đảm bảo tính hiệu quả, tuân thủ đúng và trúng các chủ trương lớn từ các nghị quyết của Trung ương, đặc biệt là Nghị quyết số 57-NQ/TW.

Xét về cơ sở pháp lý, Nghị định được xây dựng trên nền tảng cụ thể hóa và dẫn chiếu các quy định từ nhiều luật quan trọng như: Luật Tổ chức chính quyền địa phương (2024); Luật Xây dựng (2014, sửa đổi 2020); Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn (2024); Luật Đường bộ (2024); Luật Công nghiệp Công nghệ (2025); Luật An ninh mạng (2018); Luật Đấu thầu (2023, sửa đổi 90/2025/QH15); Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công – tư (PPP) (2020); Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo (2025); Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật; và Nghị quyết số 193/2025/QH15 của Quốc hội về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc biệt nhằm tạo đột phá trong phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Chính vì lẽ đó, Nghị định đã phát huy tối đa hiệu quả các quy định pháp luật hiện hành, đặc biệt là Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo năm 2025. Từ đây, văn bản đã dẫn chiếu và quy định các cơ chế mang tính đột phá, tạo điều kiện thuận lợi vượt trội cho phát triển đô thị thông minh. Điều này được thể hiện rõ nét tại các điều khoản thuộc Chương VIII, tập trung vào nguồn lực và đầu tư cho phát triển đô thị thông minh.

Đồng thời, Nghị định cũng quy định nhiều nội dung then chốt khác, bao gồm: việc xác định phát triển đô thị thông minh là một cấu phần trọng yếu trong chương trình, kế hoạch phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số của từng tỉnh, thành phố. Văn bản cũng đưa ra quy định về phát triển hạ tầng đổi mới sáng tạo và cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, trong đó có việc xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, cùng các quy định chung về thử nghiệm có kiểm soát trong lĩnh vực đô thị thông minh.

Ngoài ra, Nghị định còn quy định chi tiết về phát triển hạ tầng số và hạ tầng kỹ thuật đô thị thông minh; việc xây dựng và quản trị cơ sở dữ liệu đô thị thông minh; trách nhiệm cung cấp dữ liệu nền tảng; hệ thống thông tin quản lý phát triển đô thị; khái niệm và ứng dụng bản sao số của đô thị. Các yêu cầu chung đối với phát triển hạ tầng kỹ thuật đô thị thông minh, các lĩnh vực cụ thể của hạ tầng kỹ thuật đô thị thông minh, cùng với yêu cầu về tích hợp và liên thông hạ tầng kỹ thuật cũng được làm rõ.

Chủ thể chịu trách nhiệm toàn diện: UBND cấp tỉnh với phát triển đô thị thông minh

Thưa Cục trưởng, xin ông cho biết, Nghị định đã cụ thể hóa việc phân cấp, phân quyền trong tiến trình phát triển đô thị thông minh như thế nào? Đồng thời, văn bản này đã có những giải pháp gì để tháo gỡ các vướng mắc về thủ tục hành chính, tạo thuận lợi cho triển khai?

Cục trưởng Trần Quốc Thái: Phân cấp, phân quyền là một trong những đột phá nổi bật của Nghị định. Theo đó, Ủy ban nhân dân (UBND) cấp tỉnh sẽ chịu trách nhiệm toàn diện trong việc tổ chức và triển khai phát triển đô thị thông minh trên phạm vi địa bàn. Các trách nhiệm cụ thể bao gồm: xây dựng, phê duyệt và thực hiện đề án phát triển đô thị thông minh cấp địa phương; rà soát, kiểm tra và áp dụng các biện pháp cần thiết để đảm bảo tuân thủ quy chuẩn kỹ thuật, tiêu chuẩn, quy định về an toàn, an ninh thông tin, cũng như việc thực hiện nghĩa vụ cung cấp dữ liệu liên thông theo quy định.

UBND cấp tỉnh còn có nhiệm vụ ban hành kế hoạch phát triển đô thị thông minh; chỉ đạo xây dựng hạ tầng, cơ sở dữ liệu dùng chung và phát triển các dịch vụ thông minh; tổ chức triển khai các cơ chế thí điểm và chính sách ưu đãi đầu tư trên địa bàn quản lý.

Để đảm bảo sự đồng bộ, Thủ tướng Chính phủ sẽ thành lập một Tổ chức liên ngành chuyên trách, có vai trò điều phối các hoạt động phát triển đô thị thông minh giữa các tỉnh, thành phố và các Bộ, ngành Trung ương.

Bộ Xây dựng được giao là cơ quan đầu mối, chịu trách nhiệm trước Chính phủ về công tác quản lý nhà nước đối với lĩnh vực phát triển đô thị thông minh. Bộ sẽ chủ trì xây dựng định hướng phát triển đô thị thông minh quốc gia; hướng dẫn việc lồng ghép đô thị thông minh vào quy hoạch và hạ tầng kỹ thuật; đồng thời chủ trì, hướng dẫn các quy chuẩn, tiêu chuẩn và tiêu chí liên quan đến phát triển đô thị thông minh theo thẩm quyền.

Bộ Khoa học và Công nghệ chịu trách nhiệm trước Chính phủ trong việc quản lý nhà nước các lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong khuôn khổ đô thị thông minh. Bộ sẽ chủ trì xây dựng hệ thống quy chuẩn, tiêu chuẩn và khung kiến trúc ICT, đồng thời hướng dẫn chi tiết về bản sao số và các cơ chế thử nghiệm có kiểm soát.

Bộ Công an sẽ chủ trì và chịu trách nhiệm về công tác đảm bảo an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội, an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu trong suốt quá trình phát triển đô thị thông minh.

Để giải quyết các vướng mắc hành chính, Nghị định quy định rõ hồ sơ và trình tự phê duyệt, điều chỉnh đề án phát triển đô thị thông minh cấp tỉnh, thành phố do UBND cấp tỉnh ban hành. Quy định này nhằm tránh tình trạng lúng túng, tùy tiện trong thực thi, đồng thời góp phần giảm thiểu thủ tục hành chính, rút ngắn thời gian và khối lượng công việc cho các tổ chức, chính quyền cấp xã, qua đó tiết kiệm chi phí trong lập kế hoạch phát triển đô thị thông minh cấp xã.

Hiện tại, Bộ Xây dựng đang khẩn trương soạn thảo Thông tư hướng dẫn chi tiết một số nội dung của Nghị định về phát triển đô thị thông minh theo trình tự, thủ tục rút gọn. Xin Cục trưởng vui lòng cập nhật về tiến độ triển khai công tác xây dựng Thông tư này.

Cục trưởng Trần Quốc Thái: Cục Phát triển đô thị đã được giao trọng trách chủ trì, phối hợp chặt chẽ với các cục, vụ chuyên môn thuộc Bộ cùng các đơn vị liên quan để xây dựng dự thảo Thông tư.

Hiện tại, Cục Phát triển đô thị đã hoàn tất hồ sơ dự thảo Thông tư và đang trong quá trình lấy ý kiến từ các thành viên Tổ soạn thảo, các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ; các Ủy ban nhân dân (UBND), Hội đồng nhân dân (HĐND) các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương; các tập đoàn, tổng công ty hoạt động trong lĩnh vực công nghệ, cùng các hội nghề nghiệp, chuyên gia và nhà khoa học uy tín.

Bộ Xây dựng sẽ tiếp tục đăng tải hồ sơ dự thảo Thông tư trên cổng thông tin điện tử chính thức của Bộ nhằm thu thập ý kiến rộng rãi từ công chúng. Dự kiến, Cục sẽ hoàn thành việc trình Bộ trưởng xem xét và quyết định trước ngày 31/12.

Cũng trong tháng 12/2025 này, Bộ Xây dựng sẽ chủ trì, phối hợp cùng các bộ, ngành liên quan để chính thức ra mắt và đưa vào vận hành Cổng Thông tin đô thị thông minh Quốc gia. Cổng thông tin này được kỳ vọng sẽ trở thành đầu mối trung tâm, cung cấp các thông tin thiết yếu, tiêu chuẩn, quy chuẩn, đồng thời giám sát mọi hoạt động phát triển đô thị thông minh. Bên cạnh đó, Cổng còn có chức năng kết nối và chia sẻ thông tin với các hệ thống hiện có, góp phần hình thành một cơ sở dữ liệu toàn diện về đô thị…

Đáng chú ý, việc hình thành và vận hành Cổng Thông tin đô thị thông minh Quốc gia cũng là một nội dung trọng yếu đã được quy định chi tiết trong Nghị định số 269.

Trân trọng cảm ơn Cục trưởng về những chia sẻ ý nghĩa!