Bài báo phân tích bức tranh giao thông đô thị phức tạp, nơi những hành vi vi phạm phổ biến như vượt đèn đỏ, đi ngược chiều gây ra hệ lụy nghiêm trọng và gia tăng áp lực lên lực lượng CSGT. Thực trạng đáng lo ngại là nhiều người tham gia giao thông chỉ tuân thủ luật lệ nhằm né tránh xử phạt, thiếu đi ý thức tự giác và trách nhiệm đối với an toàn của bản thân và cộng đồng. Ngay cả các tài xế công nghệ cũng đối mặt với áp lực kinh tế dễ dẫn đến hành vi sai phạm, nhưng đây không thể là lý do biện minh cho việc vi phạm luật giao thông. Để kiến tạo văn hóa giao thông đích thực, cần sự chuyển biến sâu sắc từ nhận thức đến hành động của mỗi cá nhân, kết hợp với trách nhiệm từ doanh nghiệp (đào tạo, đánh giá dựa trên an toàn) và sự đồng hành của toàn xã hội, hướng tới một hệ thống giao thông an toàn, văn minh.
Giao thông đô thị: Bức tranh đa sắc thái và những thách thức hiện hữu
Trong khuôn khổ Hội thảo “Văn hóa giao thông – Trách nhiệm và ý thức của người cầm lái” do Báo Xây dựng chủ trì, những góc nhìn thực tiễn, khách quan và đầy cảnh báo đã được chia sẻ từ đại diện lực lượng Cảnh sát Giao thông.
Hình ảnh tài xế công nghệ tại Việt Nam.
Trung tá Nguyễn Tài Nghĩa, Phó Đội trưởng Đội Tuyên truyền, Điều tra giải quyết tai nạn giao thông và Xử lý vi phạm giao thông (Phòng Cảnh sát Giao thông – Công an TP Hà Nội), đã ví mỗi ca trực của lực lượng CSGT như một “bức tranh giao thông” đầy đủ các gam màu đối lập.
Bức tranh ấy phác họa những nét đẹp văn minh như nhường đường cho người đi bộ, tuân thủ nghiêm ngặt tín hiệu giao thông; song hành cùng những mảng tối của các vi phạm cố hữu: vượt đèn đỏ, đi ngược chiều, dừng đỗ sai quy định, hay sử dụng điện thoại trong lúc điều khiển phương tiện. Chỉ một khoảnh khắc lơ là, một hành vi sai phạm tưởng chừng nhỏ, cũng đủ sức gây ra những hệ lụy khôn lường, thậm chí là các vụ tai nạn thảm khốc.
Trước sự bùng nổ của các loại hình vận tải công nghệ, cùng với mật độ phương tiện gia tăng chóng mặt, áp lực lên hạ tầng giao thông tại các đô thị lớn như Hà Nội ngày càng trở nên cấp bách. Điều này đòi hỏi lực lượng CSGT không chỉ duy trì công tác tuần tra, kiểm soát và xử lý vi phạm, mà còn phải liên tục đối mặt với vô vàn tình huống tiềm ẩn rủi ro tai nạn, đa phần xuất phát từ sự chủ quan thiếu ý thức của người điều khiển phương tiện.
Phân tích từ thực tiễn xử lý vi phạm thường nhật, Trung tá Nghĩa chỉ ra một thực trạng đáng ngại: một bộ phận không nhỏ người tham gia giao thông vẫn duy trì tâm lý tuân thủ luật lệ chỉ với mục đích né tránh hình phạt. Đáng nói hơn, khi vắng bóng lực lượng chức năng, những hành vi sai phạm này lại tái diễn một cách phổ biến.
Trung tá Nghĩa khẳng định: “Việc chấp hành luật lệ chỉ vì sợ bị xử phạt không thể được coi là văn hóa giao thông đích thực. Văn hóa giao thông chân chính phải bắt nguồn từ ý thức tự giác và trách nhiệm đối với sự an toàn của bản thân cũng như cộng đồng.”
Theo Trung tá Nghĩa, mỗi người điều khiển phương tiện cần thấu hiểu rằng mọi quyết định trên đường, dù là nhấn ga vượt đèn vàng, chen lấn làn đường hay phân tâm bởi điện thoại, đều mang tiềm năng ảnh hưởng trực tiếp đến sinh mạng con người. Khi ý thức sâu sắc được tầm quan trọng này, việc tuân thủ pháp luật giao thông sẽ chuyển hóa từ một nghĩa vụ đối phó thành một thói quen tự giác, văn minh.
Kiến tạo văn hóa giao thông: Trách nhiệm không của riêng ai
Khi đề cập đến đội ngũ tài xế xe công nghệ, Trung tá Nguyễn Tài Nghĩa đã chia sẻ sự thấu hiểu sâu sắc đối với những áp lực mà họ thường xuyên phải đối mặt.
Áp lực về thời gian, chỉ tiêu thu nhập, xếp hạng đánh giá từ khách hàng, cùng yêu cầu hoàn thành chuyến đi cấp tốc, đôi khi đẩy người lái vào tình thế tiến thoái lưỡng nan, buộc phải “đánh đổi” giữa sự an toàn và lợi ích kinh tế trước mắt.
Tuy nhiên, từ góc độ của lực lượng CSGT, dù áp lực mưu sinh là điều dễ cảm thông, nhưng đó tuyệt đối không thể là lý do biện minh cho bất kỳ hành vi vi phạm pháp luật giao thông nào.
Trung tá Nghĩa tâm sự: “Lực lượng CSGT luôn mang nặng nỗi trăn trở mỗi khi xử lý vi phạm, bởi chúng tôi thấu hiểu rằng phía sau mỗi tài xế là một gia đình, một cuộc sống. Nhưng nếu chúng ta nương tay với các hành vi sai phạm, hậu quả có thể là những vụ tai nạn thảm khốc, để lại mất mát không gì có thể bù đắp.”
Do đó, công tác xử lý vi phạm giao thông luôn được lực lượng CSGT triển khai trên tinh thần nghiêm minh nhưng đúng mực, kết hợp hài hòa giữa việc xử phạt và các hoạt động tuyên truyền, nhắc nhở, hướng đến mục tiêu nâng cao nhận thức và trách nhiệm của người điều khiển phương tiện.
Tài xế xe công nghệ di chuyển lên vỉa hè để rút ngắn thời gian.
Một điểm trọng yếu được Trung tá Nguyễn Tài Nghĩa nhấn mạnh là vai trò tiên phong của lực lượng CSGT trong công tác tuyên truyền, giáo dục nhằm kiến tạo văn hóa giao thông. Song song với nhiệm vụ tuần tra, kiểm soát, CSGT tích cực tham gia các chương trình phổ biến kiến thức tại cộng đồng dân cư, trường học, doanh nghiệp, đặc biệt chú trọng đến đội ngũ tài xế xe công nghệ.
Trung tá Nguyễn Tài Nghĩa bày tỏ: “Chúng tôi kỳ vọng cộng đồng sẽ thấu hiểu rằng lực lượng CSGT không chỉ đơn thuần là cơ quan xử phạt, mà còn là những người đồng hành, cùng chung tay chia sẻ trách nhiệm xây dựng một môi trường giao thông an toàn và văn minh.”
Đại diện lực lượng chức năng cũng khẳng định, việc xây dựng văn hóa giao thông là một sứ mệnh không thể chỉ đơn phương đặt lên vai của các cơ quan thực thi pháp luật.
Theo đó, các doanh nghiệp vận tải, đặc biệt là các hãng xe công nghệ, cần chú trọng tăng cường đào tạo, hướng dẫn tài xế về kỹ năng lái xe an toàn và phong cách ứng xử văn minh khi tham gia giao thông. Đồng thời, cơ chế đánh giá hiệu suất của tài xế cần được tích hợp chặt chẽ với tiêu chí an toàn, thay vì chỉ tập trung vào số lượng chuyến đi hay tốc độ hoàn thành.
Hành khách và toàn thể cộng đồng xã hội cũng giữ một vai trò không thể thiếu. Việc tích cực ủng hộ các tài xế tuân thủ nghiêm luật giao thông, cùng với việc phản ánh trung thực các hành vi vi phạm, sẽ là yếu tố then chốt kiến tạo một môi trường giao thông lành mạnh và công bằng.
Trung tá Nguyễn Tài Nghĩa đúc kết: “Văn hóa giao thông không phải là một khẩu hiệu suông, mà là tổng hòa của những hành vi cụ thể, được biểu hiện rõ nét qua từng người cầm lái. Khi mỗi cá nhân chủ động tự giác tuân thủ pháp luật, tôn trọng những người cùng tham gia giao thông, chúng ta không chỉ kỳ vọng vào sự giảm thiểu tai nạn, mà còn san sẻ đáng kể gánh nặng cho lực lượng CSGT.
Kiến tạo văn hóa giao thông là một hành trình dài hơi, đòi hỏi sự chuyển biến sâu sắc từ nhận thức đến hành động của mỗi người điều khiển phương tiện, cùng với sự đồng hành và chung tay từ các doanh nghiệp và toàn xã hội. Đây chính là lộ trình bền vững để hướng tới một hệ thống giao thông an toàn hơn, văn minh hơn và nhân văn hơn.”
