Hội thảo chuyên đề đã khẳng định giải pháp thông gió lai (kết hợp tự nhiên và cơ khí) là chìa khóa để kiến tạo vi khí hậu tối ưu và tiết kiệm năng lượng trong kiến trúc, đặc biệt quan trọng để đảm bảo sức khỏe và tiện nghi trong các công trình hiện đại kín khí. TS.KTS Phạm Khánh Toàn nhấn mạnh tầm quan trọng của sự kết hợp hài hòa này, trong khi ông Philip Ong từ Panasonic đề xuất tích hợp quạt thông gió với hệ thống điều hòa để cải thiện chất lượng không khí nội thất. Tuy nhiên, PGS.TS.KTS Phạm Thị Hải Hà chỉ ra rằng các quy chuẩn xây dựng Việt Nam hiện còn thiếu các yêu cầu định lượng cụ thể về thông gió tự nhiên, gây thách thức trong việc áp dụng và đánh giá. GS.TS Lam Khee Poh từ NUS đã giới thiệu công trình SDE4 như một mô hình thiết kế bền vững, ưu tiên thông gió tự nhiên và hệ thống làm mát lai để đạt chất lượng không gian cao và mục tiêu phát thải ròng bằng không. Nhìn chung, thông gió thông minh là giải pháp chiến lược cấp thiết để cải thiện chất lượng không khí nội thất trong bối cảnh đô thị hóa và ô nhiễm.
Giải pháp thông gió lai: Chìa khóa vi khí hậu tối ưu và tiết kiệm năng lượng
Trong khuôn khổ hội thảo chuyên đề “Hành trình phát triển của thông gió tự nhiên và thông gió cơ khí trong kiến trúc Việt Nam”, TS.KTS Phạm Khánh Toàn, Giám đốc Trung tâm Truyền thông Kiến trúc thuộc Hội Kiến trúc sư Việt Nam, đã khẳng định tầm quan trọng của việc tích hợp hai phương pháp thông gió này. Ông nhấn mạnh sự kết hợp hài hòa giữa thông gió tự nhiên và cơ khí là yếu tố then chốt để kiến tạo vi khí hậu tối ưu và đạt hiệu quả năng lượng vượt trội. Diễn giả cũng minh họa bằng các ví dụ công trình tiêu biểu, trải dài từ kiến trúc cổ đại đến hiện đại, không chỉ tại Việt Nam mà còn trên phạm vi toàn cầu.
TS.KTS Phạm Khánh Toàn phân tích, hệ thống thông gió kết hợp đóng vai trò trọng yếu trong việc dung hòa các tiêu chí về sức khỏe, tiện nghi và hiệu quả năng lượng trong không gian xây dựng.
Theo quan điểm của TS.KTS Phạm Khánh Toàn, việc thiết kế thông gió cho các công trình xây dựng đòi hỏi sự đồng bộ với các giải pháp kiểm soát nhiệt thụ động như che nắng, giảm bức xạ và điều hòa độ ẩm, nhằm ngăn chặn hiệu quả tình trạng tăng tải nhiệt không mong muốn.
Ông Toàn cũng chỉ rõ: trong thiết kế nhà ở và các công trình có quy mô vừa và nhỏ, thông gió tự nhiên vẫn giữ vai trò ưu tiên nếu được quy hoạch hợp lý về hình khối và cấu trúc không gian. Ngược lại, đối với các công trình quy mô lớn hoặc công cộng, chiến lược thông gió kết hợp (tự nhiên và cơ khí) được xem là giải pháp tối ưu, đảm bảo hài hòa giữa yếu tố sức khỏe, tiện nghi người dùng và hiệu quả sử dụng năng lượng.
Nhìn từ góc độ công nghệ, ông Philip Ong, đại diện từ Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển (R&D) Panasonic Singapore, đã trình bày những giải pháp tiên tiến nhằm tối ưu hóa hệ thống thông gió và điều hòa không khí, hướng tới việc bảo vệ và nâng cao sức khỏe cho cư dân trong các tòa nhà hiện đại.
Ông Philip Ong phân tích rằng xu hướng kiến trúc hiện đại ưu tiên thiết kế nhà ở với độ kín khí cao nhằm tối ưu hóa hiệu quả năng lượng của hệ thống điều hòa. Tuy nhiên, nếu thiếu đi cơ chế thông gió phù hợp, chất lượng không khí bên trong sẽ suy giảm nghiêm trọng, gây ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe con người.
Nguyên nhân là do không gian sống thường chứa đựng nhiều nguồn phát sinh ô nhiễm không khí nội tại, bao gồm khói thuốc, mùi thức ăn, lượng CO2 tích tụ từ hoạt động hô hấp, hơi ẩm và nấm mốc, cùng với formaldehyde và các hợp chất hữu cơ dễ bay hơi (VOCs) từ vật liệu xây dựng và nội thất.
Do đó, ông Philip Ong đặc biệt nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nâng cao nhận thức về thông gió, từ đó đưa ra lựa chọn giải pháp tối ưu phù hợp với đặc thù từng loại hình công trình và điều kiện khí hậu cụ thể. Ông gợi ý việc tích hợp quạt thông gió hoặc quạt trần với hệ thống điều hòa không khí là những phương án hiệu quả, giúp giảm thiểu đáng kể mức tiêu thụ năng lượng mà vẫn đảm bảo tiện nghi.
Yêu cầu định lượng diện tích thông gió: Nhu cầu cấp thiết trong thiết kế bền vững
Trong phần trình bày sâu sắc về hệ thống thông gió tại các công trình xây dựng ở Việt Nam và khu vực Đông Nam Á, PGS.TS.KTS Phạm Thị Hải Hà, trưởng nhóm nghiên cứu đến từ Trường Đại học Xây dựng Hà Nội, đã chỉ ra rằng kiến trúc truyền thống Việt Nam luôn đề cao thông gió tự nhiên, một giải pháp hài hòa với điều kiện khí hậu nhiệt đới gió mùa và thói quen sinh hoạt của người dân.
PGS.TS.KTS Phạm Thị Hải Hà trình bày báo cáo chuyên đề tại sự kiện.
Tuy nhiên, bà Hà cũng chỉ rõ một thách thức lớn: các quy chuẩn và tiêu chuẩn xây dựng hiện hành vẫn còn hạn chế trong việc đưa ra các yêu cầu bắt buộc đối với việc khai thác thông gió tự nhiên, cũng như thiếu các ngưỡng định lượng cụ thể về diện tích mở hay hiệu quả thông gió. Điều này gây khó khăn trong công tác kiểm tra, đánh giá và ứng dụng thực tiễn vào quy trình thiết kế.
Đặc biệt, trong bối cảnh các công trình ngày càng phụ thuộc vào hệ thống điều hòa không khí, việc xác định rõ ràng các điều kiện chuyển đổi linh hoạt giữa chế độ thông gió tự nhiên và thông gió cơ khí trở thành một vấn đề cấp thiết, đòi hỏi nghiên cứu chuyên sâu.
Các quy định liên quan đến lớp vỏ công trình, độ kín khí, thông gió và kiểm soát độ ẩm hiện vẫn chưa được lồng ghép một cách hệ thống và nhất quán. Đây là một điểm yếu đáng lưu ý, bởi những yếu tố này có mối quan hệ trực tiếp và mật thiết đến hiệu suất tiêu thụ năng lượng, nguy cơ ngưng tụ ẩm, phát sinh nấm mốc và ảnh hưởng đến chất lượng không khí nội thất.
Cũng trong khuôn khổ sự kiện, GS.TS Lam Khee Poh từ Đại học Quốc gia Singapore (NUS) đã trình bày một mô hình đột phá: “Thiết kế thích ứng khí hậu cho một công trình năng lượng dương tại NUS”, mang đến cái nhìn sâu sắc về kiến trúc bền vững.
Toàn cảnh buổi hội thảo chuyên đề.
Theo chia sẻ của GS.TS Lam Khee Poh, tòa nhà SDE4 thuộc NUS là một hình mẫu tiêu biểu cho việc kiến tạo không gian sống chất lượng cao đồng thời giảm thiểu đáng kể lượng phát thải carbon. Công trình này được thiết kế với ưu tiên tối đa thông gió tự nhiên, kết hợp cùng hệ thống làm mát lai (hybrid cooling system) tiên tiến, nhờ đó giảm thiểu đáng kể sự phụ thuộc vào điều hòa không khí.
Ngoài ra, SDE4 còn tích hợp khéo léo ánh sáng tự nhiên, mở rộng tầm nhìn hướng ra không gian xanh mát và áp dụng thiết kế sinh học (biophilic design). Sự kết hợp này đã kiến tạo nên một môi trường học tập và làm việc không chỉ thân thiện mà còn đặc biệt hỗ trợ sức khỏe tinh thần và sự thư thái cho người sử dụng.
Một điểm nổi bật khác của dự án là việc ưu tiên không gian cho người đi bộ: các tuyến đường cơ giới được hạn chế tối đa, nhường chỗ cho những lối đi mở, thân thiện. Điều này không chỉ khuyến khích hoạt động thể chất mà còn góp phần cải thiện vi khí hậu và nâng cao tiện nghi nhiệt ngoài trời cho toàn bộ khuôn viên.
GS.TS Lam Khee Poh khẳng định: “Đây không chỉ đơn thuần là một công trình xanh, mà còn là biểu tượng sống động cho sự giao thoa hài hòa giữa khoa học, công nghệ tiên tiến và tư duy thiết kế sáng tạo, tất cả cùng hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng không – một tầm nhìn đầy tham vọng nhưng hoàn toàn khả thi.”
Thông gió thông minh: Giải pháp chiến lược cho chất lượng không khí nội thất
