Hà Nội đang đối mặt với xu thế đô thị hóa mạnh mẽ để trở thành một siêu đô thị, đòi hỏi Việt Nam phải không ngừng hoàn thiện khung pháp lý và ứng dụng công nghệ tiên tiến cho phát triển đô thị thông minh. Viện Quy hoạch và Thiết kế Đô thị Đồng Tế (Trung Quốc), với kinh nghiệm phát triển đô thị lớn gắn liền với liên kết vùng và ưu tiên đổi mới sáng tạo, đang tư vấn cho Quy hoạch Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm. Các khuyến nghị chính cho Hà Nội bao gồm phát triển hạ tầng, giao thông công cộng, tối ưu hóa đổi mới sáng tạo, và xây dựng một hệ thống quy hoạch cân bằng giữa tính pháp lý và linh hoạt. Trung Quốc cũng chia sẻ kinh nghiệm về kiểm soát phát triển đô thị lớn, quản lý không gian ngầm và nhấn mạnh sự cần thiết của quy hoạch động, tập trung vào các chiến lược vĩ mô. Hai bên bày tỏ mong muốn tăng cường hợp tác và trao đổi kinh nghiệm chuyên sâu để định hình tương lai phát triển bền vững cho Hà Nội.
Đô thị hóa Hà Nội: Xu thế tất yếu của một siêu đô thị
Thứ trưởng Nguyễn Tường Văn nhấn mạnh, Chính phủ Việt Nam và Bộ Xây dựng đã không ngừng nỗ lực kiện toàn khung pháp lý, tạo động lực đột phá cho tăng trưởng kinh tế – xã hội. Việc ban hành Luật Xây dựng 2025 cùng Nghị định 269/2025/NĐ-CP về phát triển đô thị thông minh đã thiết lập một nền tảng pháp lý vững chắc, định hướng các hoạt động đầu tư, quy hoạch và ứng dụng công nghệ tiên tiến.
Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Tường Văn trong buổi làm việc với ông Trương Thượng Vũ, Viện trưởng Viện Quy hoạch và Thiết kế Đô thị Đồng Tế.
Thứ trưởng ghi nhận và đánh giá cao những chia sẻ kinh nghiệm giá trị từ Viện Quy hoạch và Thiết kế Đô thị Đồng Tế trong lĩnh vực quy hoạch và phát triển đô thị thông minh. Đặc biệt, sự tham gia tư vấn của Viện vào dự án trọng điểm “Quy hoạch Thủ đô Hà Nội – Tầm nhìn 100 năm” được xem là một đóng góp có ý nghĩa chiến lược, định hình tương lai phát triển của Việt Nam.
Trao đổi về kinh nghiệm phát triển đô thị của Trung Quốc, ông Trương Thượng Vũ, Viện trưởng Viện Quy hoạch và Thiết kế Đô thị Đồng Tế, nhận định rằng quá trình đô thị hóa tại Trung Quốc cũng tương đồng với Việt Nam, đối mặt với áp lực lớn về không gian và quỹ thời gian phát triển.
Tiến trình đô thị hóa được khẳng định là gắn liền với sự hình thành và mở rộng các đô thị lớn, và chính sự phát triển của các trung tâm này lại là động lực kéo theo sự tăng trưởng của các đô thị vệ tinh. Vì lẽ đó, Trung Quốc đã áp dụng chiến lược kép: vừa tập trung phát triển các thành phố lớn, vừa tăng cường liên kết vùng nhằm kiến tạo sự phát triển đồng bộ. Khi phát triển các đô thị trọng điểm, Trung Quốc đặc biệt ưu tiên các tiêu chí then chốt như: Đổi mới sáng tạo (là ưu tiên hàng đầu), đô thị đáng sống, đô thị xanh, đô thị thích ứng, đô thị an toàn và đô thị thông minh.
Ông Trương Thượng Vũ nhận định, Việt Nam đang trải qua giai đoạn đô thị hóa mạnh mẽ. Với vị thế là Thủ đô quốc gia và trung tâm huyết mạch của vùng Đồng bằng sông Hồng, việc Hà Nội vươn mình trở thành một siêu đô thị là một xu thế không thể đảo ngược. Thách thức lớn nhất hiện nay là làm thế nào để hóa giải các hệ lụy tiềm tàng của quá trình này, bao gồm tình trạng tắc nghẽn giao thông, vấn đề vệ sinh môi trường và duy trì trật tự đô thị.
Để kiến tạo một mô hình siêu đô thị thế hệ mới, ông Trương Thượng Vũ nhấn mạnh tầm quan trọng của phát triển an toàn và bền vững. Theo ông, Quy hoạch Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm đóng vai trò then chốt trong việc định hình một đô thị có khả năng dẫn dắt và sức cạnh tranh vượt trội. Với bề dày kinh nghiệm từ Trung Quốc, Viện Quy hoạch và Thiết kế Đô thị Đồng Tế bày tỏ mong muốn đóng góp vào quá trình xây dựng quy hoạch chiến lược này cho Thủ đô Hà Nội.
Ông Trương Thượng Vũ nhấn mạnh rằng Quy hoạch Thủ đô Hà Nội cần phải mang tính chiến lược sâu rộng, đặc biệt là trong việc phát triển hạ tầng và tối ưu hóa năng lực đổi mới sáng tạo của thành phố. Đồng thời, quy hoạch cũng phải định hướng một chiến lược gắn kết chặt chẽ Hà Nội với vùng Thủ đô trong tương lai.
Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Tường Văn trao tặng quà lưu niệm cho ông Trương Thượng Vũ, Viện trưởng Viện Quy hoạch và Thiết kế Đô thị Đồng Tế.
Trong bối cảnh chiến lược phát triển đô thị đa cực, đa trung tâm, Hà Nội cần đặc biệt chú trọng đầu tư vào hệ thống giao thông công cộng. Việc phát triển hạ tầng giao thông phải được định hướng nhằm tăng cường khả năng kết nối hiệu quả giữa các cực và trung tâm đô thị.
Bên cạnh đó, thành phố cần tập trung phát triển mạng lưới giao thông nội đô, đồng thời tăng cường kết nối hệ thống đường sắt giữa nội thành và ngoại thành. Việc tích hợp giao thông công cộng với các khu vực đổi mới sáng tạo, cũng như mở rộng kết nối ra các vùng lân cận, sẽ tạo ra động lực mạnh mẽ cho sự phát triển tổng thể.
Ngoài ra, ông Trương Thượng Vũ cũng kiến nghị Việt Nam cần nghiên cứu xây dựng một hệ thống quy hoạch vừa đảm bảo tính pháp lý chặt chẽ, vừa duy trì sự linh hoạt cần thiết. Ông đề xuất sự kết hợp hài hòa giữa đầu tư công và xã hội hóa nhằm đẩy mạnh phát triển đô thị, đồng thời kiến tạo một bộ quy chuẩn, tiêu chuẩn phù hợp với đặc thù quá trình đô thị hóa tại Việt Nam.
Quy hoạch đô thị: Cân bằng giữa khung pháp lý và tính linh hoạt
Trong khuôn khổ buổi làm việc, Thứ trưởng Nguyễn Tường Văn đã đặt ra một số vấn đề, thể hiện sự cầu thị trong việc tìm hiểu kinh nghiệm từ Viện Quy hoạch và Thiết kế Đô thị Đồng Tế.
Đầu tiên, Thứ trưởng nêu vấn đề: Việt Nam hiện có nhiều đô thị đang khao khát vươn lên thành các đô thị lớn, thậm chí là thành phố trực thuộc Trung ương. Vậy, đâu là lý do khiến Trung Quốc áp dụng các biện pháp kiểm soát sự phát triển của các đô thị lớn?
Thứ hai, liên quan đến đặc tính của 6 loại đô thị, liệu Trung Quốc có ban hành các quy chuẩn, tiêu chuẩn cụ thể cho việc xây dựng từng loại hình đô thị này không? Và có một hệ thống tiêu chí rõ ràng để đánh giá, công nhận các loại đô thị đó hay không?
Thứ ba, kinh nghiệm của Trung Quốc trong việc xây dựng quy hoạch vừa mang tính pháp lý, vừa có tính linh hoạt là gì? Trong một đồ án quy hoạch cụ thể, những yếu tố nào được coi là bất biến và những yếu tố nào có thể được điều chỉnh linh hoạt nhưng vẫn bảo đảm sự nhất quán tổng thể của quy hoạch?
Cuối cùng, dù Hà Nội đã định hướng chiến lược quy hoạch đa tầng, đa lớp, nhưng thành phố vẫn đối mặt với những thách thức trong công tác quy hoạch không gian ngầm và mong muốn tiếp thu kinh nghiệm từ Trung Quốc để giải quyết vấn đề này.
Đáp lại những vấn đề Thứ trưởng Nguyễn Tường Văn đặt ra, ông Trương Thượng Vũ khẳng định vai trò trọng yếu của các đô thị lớn, song song với đó là sự cần thiết phải kiểm soát quá trình phát triển của chúng. Ông giải thích rằng tiến trình đô thị hóa là một trạng thái động, không ngừng biến đổi thay vì diễn ra theo một đường thẳng cố định. Do đó, việc thiết lập cơ chế giám sát và khả năng phản ứng kịp thời là yếu tố then chốt trong quản lý phát triển đô thị.
Hiện tại, tỷ lệ đô thị hóa ở Trung Quốc đạt khoảng 6,8%, với xu hướng tăng trưởng liên tục. Vì vậy, Trung Quốc đang thực thi một chiến lược trọng tâm: các đô thị lớn không chỉ phải sở hữu năng lực cạnh tranh toàn cầu mà còn cần phát triển hài hòa, đồng bộ với các đô thị vệ tinh và khu vực lân cận.
Về việc xây dựng quy chuẩn, tiêu chuẩn cho các đô thị, ông Trương Thượng Vũ cho biết mặc dù chưa có một bộ tiêu chuẩn chung áp dụng cho tất cả đô thị, Hội Quy hoạch Đô thị Trung Quốc đang trong quá trình nghiên cứu và phát triển một hệ thống đánh giá đô thị. Ông đề xuất hai quốc gia có thể tăng cường hợp tác, trao đổi kinh nghiệm trong lĩnh vực này.
Để đạt được sự cân bằng giữa tính pháp lý và tính linh hoạt trong quy hoạch, ông Trương Thượng Vũ lý giải rằng trong suốt quá trình phát triển đô thị, cần phải theo dõi chặt chẽ và kiểm soát các giá trị cốt lõi nhất, chẳng hạn như chất lượng cuộc sống cư dân và an toàn đô thị. Sự linh hoạt của quy hoạch phải luôn tương thích với những giá trị nền tảng này. Vì lẽ đó, Trung Quốc đang xây dựng một quy trình tuần hoàn bao gồm đánh giá định kỳ sự phát triển đô thị và đề xuất các cải tiến liên tục.
Thứ trưởng Nguyễn Tường Văn cùng các lãnh đạo Cục, Vụ thuộc Bộ Xây dựng chụp ảnh lưu niệm với Đoàn công tác từ Viện Quy hoạch và Thiết kế Đô thị Đồng Tế.
Liên quan đến tính linh hoạt của một đồ án quy hoạch, ông Trương Thượng Vũ giải thích rằng đô thị là một thực thể không ngừng biến đổi, nhưng đồng thời cũng tồn tại những quy luật phát triển có thể dự báo. Từ đó, có thể phân định rõ ràng các yếu tố cần được giữ ổn định và những yếu tố cho phép điều chỉnh linh hoạt.
Đối với công tác quản lý các khu vực phát triển đô thị, cần đảm bảo duy trì đúng chức năng và định hướng phát triển đã được xác định trong chiến lược đô thị tổng thể. Tuy nhiên, khi đi vào quy hoạch chi tiết từng khu vực, khả năng điều chỉnh linh hoạt có thể được áp dụng rộng rãi hơn.
Về phát triển không gian ngầm, các đô thị lớn của Trung Quốc đặc biệt chú trọng lĩnh vực này, điển hình là Thượng Hải đã ban hành điều lệ quản lý và phát triển không gian ngầm riêng biệt. Ông Trương Thượng Vũ nhấn mạnh rằng việc phát triển không gian ngầm cần có sự phân chia theo khu vực, bởi mỗi vùng địa lý mang đặc thù khác nhau. Đặc biệt, tại các khu phố cũ, phố cổ, việc triển khai không gian ngầm quy mô lớn gặp nhiều khó khăn. Tại những khu vực này, nếu mong muốn tái thiết mạnh mẽ, giải pháp ưu tiên là tăng cường năng lực cho hệ thống giao thông công cộng.
Về giải pháp chống ngập lụt đô thị, ông Trương Thượng Vũ nhấn mạnh sự cần thiết của việc nghiên cứu kỹ lưỡng và vận hành hiệu quả, bởi thực tế cho thấy nhiều đô thị tại Trung Quốc vẫn phải đối mặt với tình trạng ngập lụt và hư hại không gian ngầm, dù đã có những khoản đầu tư lớn. Thêm vào đó, ông cũng đề xuất coi không gian ngầm là một dạng tài nguyên chiến lược và nên phân quyền quản lý cho các đơn vị chuyên trách.
Cũng tại buổi làm việc, bà Trần Thu Hằng, Vụ trưởng Vụ Quy hoạch – Kiến trúc (Bộ Xây dựng), đã chia sẻ với phía Trung Quốc về những thách thức đang gặp phải trong quá trình triển khai Quy hoạch Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm và các phương án xử lý tiềm năng.
Các chuyên gia từ Viện Quy hoạch và Thiết kế Đô thị Đồng Tế nhận định rằng quy hoạch tầm nhìn 100 năm nên ưu tiên tập trung vào các chiến lược vĩ mô, thay vì đi sâu vào các hành động cụ thể. Thực tế ở Trung Quốc cho thấy, việc xây dựng và quản lý quy hoạch chi tiết quá chặt chẽ ban đầu thường không mang lại hiệu quả cao.
Ngược lại, các quy hoạch dài hạn đòi hỏi tính linh hoạt cao trong chiến lược. Xã hội luôn vận động và biến đổi qua từng giai đoạn, do đó, quy hoạch cũng cần phải là một quy hoạch động. Đối với các đô thị, yếu tố then chốt nhất là phải kiên định với các giá trị cốt lõi, trong khi các thành phần khác có thể được điều chỉnh một cách linh hoạt.
Thứ trưởng Nguyễn Tường Văn bày tỏ kỳ vọng hai bên sẽ tiếp tục tiến hành các cuộc trao đổi chuyên sâu hơn trong thời gian tới, nhằm thiết lập một cơ chế vững chắc, thúc đẩy hợp tác song phương ngày càng chặt chẽ và mạnh mẽ.
Thứ trưởng cũng đề xuất Viện Quy hoạch và Thiết kế Đô thị Đồng Tế tạo mọi điều kiện tối ưu để hai bên cùng nhau trao đổi, chia sẻ và học hỏi kinh nghiệm quý báu trong lĩnh vực quy hoạch và phát triển đô thị.
Thứ trưởng kiến nghị Viện Quy hoạch Đô thị và Nông thôn (Bộ Xây dựng) sớm xúc tiến ký kết biên bản ghi nhớ hợp tác với Viện Quy hoạch và Thiết kế Đô thị Đồng Tế.
