Bài báo nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bảo tồn di sản trong phát triển đô thị của Hà Nội, minh chứng qua việc phát hiện và bảo tồn Hoàng thành Thăng Long trong quá trình xây dựng Nhà Quốc hội. Hà Nội là trung tâm di sản văn hóa lớn nhất cả nước với số lượng di tích đồ sộ, đặt ra trọng trách lớn trong quy hoạch và quản lý. Do đó, trong Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm, bảo tồn và phát huy giá trị di sản đã trở thành trụ cột nền tảng, định hình mọi định hướng phát triển. Quy hoạch này hướng đến việc gìn giữ toàn vẹn không gian lịch sử, cảnh quan thiên nhiên và cấu trúc văn hóa độc đáo, nhằm tái cấu trúc không gian di sản để bảo tồn và phát triển hòa quyện, bền vững, với triết lý lấy con người làm trung tâm.
Hành Trình Qua Lớp Trầm Tích Lịch Sử
Giữa những nền gạch cổ kính và dấu tích kiến trúc ngàn năm tại Hoàng thành Thăng Long, nhà sử học Dương Trung Quốc hồi tưởng về một quyết định mang tính lịch sử nhiều năm về trước, khi Hà Nội đối mặt với bài toán nan giải trong việc chuẩn bị xây dựng Nhà Quốc hội. Đó là thời khắc Thủ đô phải cân nhắc giữa khát vọng phát triển và trách nhiệm gìn giữ di sản vô giá.
Hoàng thành Thăng Long – minh chứng sống động cho những lớp trầm tích lịch sử, là cầu nối vĩ đại giữa quá khứ và hiện tại của Thủ đô.
Ông Quốc kể lại, quá trình chuẩn bị khởi công công trình đã bất ngờ đưa đến phát hiện hàng loạt di vật khảo cổ quý giá, châm ngòi cho một cuộc tranh luận vô cùng gay gắt: Nên tiếp tục xây dựng hay tạm dừng để ưu tiên bảo tồn tuyệt đối?
“Thật may mắn, cuối cùng một giải pháp dung hòa đã được kiến tạo. Nhà Quốc hội vẫn sừng sững vươn cao, đồng thời những giá trị khảo cổ và di sản trác tuyệt của Hoàng thành Thăng Long vẫn được gìn giữ, nghiên cứu sâu rộng, bảo tồn một cách khoa học và sau đó vinh dự được thế giới công nhận là Di sản Văn hóa”, nhà sử học Dương Trung Quốc chia sẻ.
Câu chuyện Hoàng thành Thăng Long chính là một minh chứng hùng hồn. Với một đô thị thấm đẫm văn hóa và lịch sử như Hà Nội, quy hoạch không thể đơn thuần dựa trên mặt bằng hiện trạng. Nó phải khởi nguồn từ những lớp trầm tích lịch sử sâu thẳm, từ ký ức cộng đồng được hun đúc qua nhiều thế hệ, và từ chính nền văn hóa đã kiến tạo nên diện mạo đặc trưng của Thủ đô ngàn năm văn hiến.
Chính vì lẽ đó, khi Hà Nội khởi động quá trình xây dựng Quy hoạch tổng thể Thủ đô với tầm nhìn thế kỷ, yêu cầu về bảo tồn và phát huy giá trị di sản đã không còn là một yếu tố phụ trợ, mà trở thành một trụ cột nền tảng, định hình mọi định hướng phát triển.
Hà Nội: Tâm Điểm Di Sản Quốc Gia
Theo Báo cáo thuyết minh Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm do Viện Quy hoạch Xây dựng Hà Nội và Viện Nghiên cứu phát triển kinh tế – xã hội Hà Nội công bố, Thủ đô hiện nắm giữ vị thế địa phương có số lượng di tích đồ sộ nhất cả nước, với 6.489 di tích, chiếm tỷ lệ 16,3% tổng số di tích toàn quốc.
Tính đến tháng 3/2025, thành phố tự hào sở hữu 2.669 di tích đã được xếp hạng các cấp, bao gồm 1 Di sản Thế giới, 2 Di sản Tư liệu Thế giới, 22 Di tích Quốc gia Đặc biệt, cùng hàng nghìn di tích cấp quốc gia và cấp thành phố.
Những con số ấn tượng này khẳng định vị thế không thể lay chuyển của Hà Nội, không chỉ là trung tâm chính trị – hành chính quốc gia, mà còn là tâm điểm di sản văn hóa lớn nhất của cả nước.
Để so sánh, số lượng di tích cấp tỉnh của Hà Nội vượt trội gấp 11 lần so với TP.HCM; di tích và danh lam thắng cảnh cấp quốc gia nhiều hơn gấp 14 lần, và di tích quốc gia đặc biệt cũng gấp 10 lần.
Các chuyên gia nhận định, đây không chỉ là một lợi thế cạnh tranh vượt trội mà còn là một trọng trách to lớn đòi hỏi sự đầu tư nghiêm túc trong công tác quy hoạch, quản lý và phát triển đô thị bền vững.
Lấy Ý Kiến Rộng Rãi: Nền Tảng Cho Quy Hoạch Tầm Vóc
Theo thông tin từ UBND TP Hà Nội, sau khi ban hành Quyết định số 813/QĐ-UBND phê duyệt nhiệm vụ quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm, thành phố đã chủ động tổ chức nhiều phiên làm việc chuyên sâu với các sở, ban, ngành, cùng các đơn vị tư vấn hàng đầu trong và ngoài nước nhằm thống nhất nội dung và đẩy nhanh tiến độ triển khai.
Hà Nội đang vững bước chuyển mình mạnh mẽ, song vẫn vẹn nguyên hồn cốt ngàn năm và những lớp lớp ký ức lịch sử.
Đặc biệt, Hà Nội đã xác định rõ các nhiệm vụ trọng yếu cần được nghiên cứu chuyên sâu, bao gồm: Chiến lược cải tạo và tái thiết đô thị; các giải pháp bảo tồn và phát huy tối đa giá trị văn hóa – lịch sử; cùng định hướng phát triển hệ thống hạ tầng giao thông chiến lược dài hạn. Các khu vực di sản mang tầm quan trọng đặc biệt như Hoàng thành Thăng Long, Cổ Loa, Văn Miếu – Quốc Tử Giám và vùng phụ cận đều được đặt ra yêu cầu nghiên cứu với sự tỉ mỉ, thấu đáo nhất.
Theo ông Lưu Quang Huy, Viện trưởng Viện Quy hoạch Xây dựng Hà Nội, ngay sau khi được giao trọng trách, Viện đã chủ động phối hợp cùng 5 đơn vị thành viên trong liên danh tư vấn để triển khai toàn diện các nội dung nghiên cứu theo đúng kế hoạch đề ra, từ đó định hình các định hướng phát triển không gian Thủ đô trong viễn cảnh dài hạn.
Đến đầu tháng 3/2026, Viện và các đối tác tư vấn đã thu thập được khối lượng lớn dữ liệu và tài liệu nghiên cứu từ các sở, ban, ngành, cũng như từ các cấp phường, xã trên toàn địa bàn thành phố.
Ông Huy khẳng định, toàn bộ quá trình nghiên cứu được thực hiện dựa trên sự bám sát tuyệt đối Nghị quyết số 258 của Quốc hội và các quy định pháp luật hiện hành. Song song đó, các nội dung liên quan đến bảo tồn di sản văn hóa cũng đang được tiến hành lấy ý kiến đóng góp rộng rãi từ cộng đồng và giới chuyên môn.
Quy Hoạch Và Di Sản: Mối Dây Liên Kết Bất Biến
Theo nhận định của Kiến trúc sư Trần Huy Ánh, Ủy viên Thường vụ Hội Kiến trúc sư Hà Nội, trong bối cảnh quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm, việc nhận diện rạch ròi hai nhóm giá trị cốt lõi là vô cùng cần thiết: Đó là những giá trị có tính chất đổi thay và những giá trị mang ý nghĩa vĩnh cửu.
“Sự đổi thay là một quy luật tất yếu của phát triển. Tuy nhiên, sâu thẳm bên dưới mọi biến chuyển vẫn luôn hiện hữu những giá trị nền tảng không thể phủ nhận, như hệ sinh thái tự nhiên, dòng chảy lịch sử thăng trầm, và cấu trúc không gian văn hóa độc đáo”, ông Ánh phân tích.
Ông nhấn mạnh, công tác bảo tồn trong quy hoạch dài hạn không đơn thuần là việc giữ lại một công trình kiến trúc đơn lẻ, mà phải là sự gìn giữ toàn vẹn không gian lịch sử, cảnh quan thiên nhiên đã kiến tạo nên bản sắc của di sản. Điều này đòi hỏi quy hoạch phải được cụ thể hóa bằng những giải pháp định lượng rõ ràng: làm thế nào để mở rộng không gian bảo tồn, lộ trình thực hiện ra sao, cũng như cần tính toán đến nguồn lực và cơ chế triển khai phù hợp.
Thực trạng cho thấy, nhiều di sản đang phải gánh chịu áp lực nặng nề từ quá trình đô thị hóa mạnh mẽ, mật độ dân cư gia tăng chóng mặt và sự thu hẹp đáng kể của không gian bảo vệ.
Chính vì vậy, quy hoạch Thủ đô lần này không chỉ mở ra cơ hội vàng để phát triển, mà còn là một thời khắc lịch sử để tái cấu trúc lại không gian di sản theo một tầm nhìn chiến lược dài hạn, nơi mà bảo tồn và phát triển không chỉ song hành mà còn hòa quyện, bổ trợ cho nhau một cách bền vững.
Trong cuộc làm việc gần đây với lãnh đạo TP Hà Nội về Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã đặc biệt nhấn mạnh triết lý quy hoạch lấy con người làm trung tâm, hướng tới phát triển một Hà Nội “văn hiến, hiện đại”, theo mô hình “làng trong phố, phố trong làng”, đồng thời chú trọng bảo tồn, kế thừa và phát triển.
