Sân bay quốc tế Phú Quốc đang đối mặt tình trạng quá tải nghiêm trọng, với lượng khách và chuyến bay vượt xa công suất thiết kế, gây tắc nghẽn kéo dài đặc biệt trong các dịp cao điểm. Tình hình này đặt ra thách thức lớn cho đà phát triển du lịch mạnh mẽ của đảo, vốn đang thu hút lượng lớn khách quốc tế và sẽ đăng cai Hội nghị APEC 2027. Do đó, việc khẩn cấp mở rộng, nâng cấp sân bay, bao gồm xây dựng thêm nhà ga quốc tế và đường băng, là vô cùng cấp thiết để đáp ứng nhu cầu tăng trưởng và nâng cao chất lượng dịch vụ. Các chuyên gia đề xuất xã hội hóa đầu tư theo hình thức PPP nhằm huy động nguồn lực, đẩy nhanh tiến độ và đảm bảo hiệu quả, biến APEC 2027 thành cơ hội bứt phá cho du lịch Phú Quốc.
Phú Quốc: Thách thức hạ tầng hàng không và áp lực phát triển du lịch
Trong dịp Tết Ất Tỵ vừa qua, sân bay quốc tế Phú Quốc đã ghi nhận mức độ hoạt động vượt trội, với trung bình gần 40 chuyến bay quốc tế mỗi ngày, tương đương 10-12 nghìn lượt khách. Theo số liệu từ Sở Du lịch Kiên Giang, giai đoạn cao điểm từ 26 tháng Chạp năm Giáp Thìn 2024 đến mùng 3 Tết Ất Tỵ 2025, tổng cộng hơn 800 chuyến bay nội địa và quốc tế đã đưa đón du khách đến “đảo ngọc”. Đáng chú ý, trong suốt kỳ nghỉ lễ, sân bay này đã nhiều lần đối mặt với tình trạng quá tải nghiêm trọng, gây tắc nghẽn kéo dài nhiều giờ, đặc biệt là tại khu vực làm thủ tục nhập cảnh.
Ông Hà Tuấn Minh, Giám đốc Công ty TNHH Lữ hành quốc tế Việt Nam Winner tại Phú Quốc, xác nhận tình hình gia tăng đột biến về lượng chuyến bay và du khách trong dịp Tết. Ông phản ánh: “Một số khách hàng của chúng tôi đã phải chờ đợi hơn 2 giờ để hoàn tất thủ tục, trong đó có trường hợp mất đến 1 giờ chỉ để nhập cảnh do tình trạng quá đông đúc và thiếu tổ chức. Việc không có nhân viên hướng dẫn đã dẫn đến nhiều tình huống chen ngang hàng không mong muốn”.
Ông Minh cũng nhận định, du lịch Phú Quốc, dù từng ở vị thế kém cạnh tranh về lượng khách quốc tế so với các điểm đến hàng đầu như Bali hay Phuket, nhưng hiện đang cho thấy tốc độ tăng trưởng ấn tượng và khả năng bám đuổi mạnh mẽ. Tuy nhiên, công suất hiện tại của sân bay Phú Quốc còn hạn chế đáng kể, chưa tương xứng với đà phát triển này. Tình trạng tắc nghẽn và ùn ứ nghiêm trọng trong dịp Tết vừa qua là minh chứng rõ ràng cho thấy sự cần thiết cấp bách phải đẩy nhanh tiến độ mở rộng sân bay, đặc biệt là việc xây dựng thêm nhà ga quốc tế.
Thống kê từ Agoda cho thấy, Phú Quốc đang vươn lên trở thành một trong những điểm đến được ưu tiên hàng đầu của du khách quốc tế trong năm 2025. Lượng tìm kiếm chỗ ở tại đây đã tăng 266% so với năm 2024. Nền tảng này cũng ghi nhận sự tăng trưởng mạnh mẽ từ các thị trường nguồn quan trọng khác, cụ thể là Hàn Quốc với mức tăng 94% và Đài Loan với 123%.
Ông Nguyễn Minh Đông, Giám đốc sân bay Phú Quốc, cho biết công suất hiện tại của cảng là 4 triệu lượt khách/năm, bao gồm 3 triệu khách quốc nội và 1 triệu khách quốc tế. Ông nhấn mạnh: “Trong năm 2024, chúng ta đã phục vụ hơn 4,1 triệu lượt khách, với gần 2 triệu lượt khách quốc tế. Điều này chứng tỏ công suất sân bay đã vượt xa mức thiết kế, đòi hỏi việc mở rộng quy mô là vô cùng cấp thiết nhằm đáp ứng nhu cầu di chuyển ngày càng tăng đến và đi từ Phú Quốc trong tương lai”.
Các chuyên gia nhận định, tình trạng quá tải hạ tầng hàng không và chất lượng dịch vụ còn hạn chế tại chính “cửa ngõ” của Phú Quốc đang tạo thành một nút thắt lớn cho sự phát triển của đảo. Tình hình này càng trở nên cấp bách khi Phú Quốc đã được chọn là điểm đến cho Hội nghị APEC 2027 và được bình chọn là hòn đảo đẹp thứ hai thế giới, minh chứng cho vị thế quốc tế ngày càng được thăng hạng.
Việc đăng cai Hội nghị APEC 2027 được xem là cơ hội vàng để Phú Quốc tạo bước đột phá mạnh mẽ và khẳng định vị thế trên bản đồ du lịch toàn cầu. Tuy nhiên, với mốc thời gian đang đến gần mà sân bay Phú Quốc vẫn trong tình trạng quá tải, các chuyên gia nhấn mạnh sự cần thiết phải nhanh chóng nâng cấp, mở rộng và cải thiện toàn diện chất lượng dịch vụ tại Cảng Hàng không Quốc tế Phú Quốc. Đề xuất quan trọng được đưa ra là xã hội hóa đầu tư, nhằm giảm áp lực lên nguồn vốn công, đồng thời thu hút các nhà đầu tư có tiềm lực và kinh nghiệm để đảm bảo hiệu quả đầu tư và dịch vụ hàng không đạt chuẩn quốc tế cho Phú Quốc.
Tháo gỡ điểm nghẽn để Phú Quốc bứt phá phát triển
Hiện tại, Tổng Công ty Cảng Hàng không Việt Nam (ACV) là đơn vị quản lý và khai thác Cảng Hàng không Quốc tế Phú Quốc. Theo các quy định hiện hành, ACV có trách nhiệm đầu tư xây dựng, nâng cấp và mở rộng các công trình thiết yếu nhằm đảm bảo tính thống nhất, đồng bộ trong quản lý, vận hành và duy trì điều kiện khai thác. Tuy nhiên, trên thực tế, tốc độ nâng cấp hạ tầng đã không theo kịp tốc độ phát triển. Điển hình, sau khi công suất được nâng từ 2,65 triệu lên 4 triệu lượt khách vào năm 2018, chỉ một năm sau đó (năm 2019), Cảng Hàng không Quốc tế Phú Quốc đã đón 3,7 triệu hành khách, vượt xa dự báo công suất cho cả năm 2020.
Thực tế, từ năm 2020, ACV đã xây dựng kế hoạch đầu tư xây dựng nhà ga hành khách T2 với công suất 6 triệu hành khách/năm. Tuy nhiên, đến nay, dự án này vẫn còn chậm trễ trong việc triển khai. Theo định hướng quy hoạch giai đoạn 2021-2030, Cảng Hàng không Quốc tế Phú Quốc dự kiến sẽ được mở rộng để đạt công suất khoảng 10 triệu hành khách/năm, và tầm nhìn đến năm 2050 là 18 triệu hành khách/năm.
Thông báo số 99/TB-VPCP ngày 5/4/2022 của Văn phòng Chính phủ đã nêu rõ chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ. Theo đó, “Bộ Giao thông vận tải được giao chủ trì, phối hợp với Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tài chính và UBND tỉnh Kiên Giang nghiên cứu các hình thức đầu tư phù hợp để đầu tư mở rộng Cảng Hàng không Quốc tế Phú Quốc (ưu tiên đầu tư theo hình thức PPP), nhằm nâng tổng công suất đến năm 2030 lên 10 triệu hành khách/năm, đảm bảo đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế – xã hội của địa phương, phù hợp với các quy định hiện hành”.
Ông Uông Việt Dũng, Cục trưởng Cục Hàng không Việt Nam, thông tin rằng Chính phủ đã phê duyệt chủ trương đầu tư mở rộng và nâng cấp sân bay Phú Quốc nhằm chuẩn bị cho Hội nghị APEC 2027. Dựa trên quy hoạch tổng thể hệ thống cảng hàng không, sân bay toàn quốc đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, Bộ Giao thông vận tải đã chỉ đạo Cục Hàng không Việt Nam khẩn trương hoàn thiện hồ sơ điều chỉnh quy hoạch Cảng Hàng không Quốc tế Phú Quốc.
Về phương án đầu tư, ông Dũng cho biết sẽ xem xét và tính toán để lựa chọn phương án tối ưu và hiệu quả nhất, đồng thời kêu gọi và huy động tối đa các nguồn lực để đẩy nhanh tiến độ đầu tư hạ tầng sân bay Phú Quốc. Các nguồn lực này bao gồm cả vốn nhà nước và vốn từ các nhà đầu tư khác. Tuy nhiên, dù áp dụng phương án nào, nhà đầu tư đều phải đảm bảo đầu tư tổng thể các công trình thiết yếu như đường cất hạ cánh số 2 và nhà ga hành khách T2.
Phó Giáo sư – Tiến sĩ Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, nhấn mạnh rằng sự kiện APEC 2027 được tổ chức tại Phú Quốc cần được nhìn nhận như một cú hích đột phá chiến lược, tạo đà cho du lịch Việt Nam chuyển mình mạnh mẽ vào kỷ nguyên mới. Ông kêu gọi Trung ương cần tập trung nguồn lực và sự hỗ trợ tối đa để APEC 2027 tạo tiếng vang lớn và sức hấp dẫn vượt trội. Theo ông Thiên, việc cấp bách hiện nay là ưu tiên khắc phục ngay lập tức những bất cập, tồn tại để Phú Quốc nói riêng và Việt Nam nói chung có thể tận dụng triệt để cơ hội “ghi điểm” với cộng đồng quốc tế. Đây là nhiệm vụ không thể trì hoãn.
Đối với Phú Quốc, việc thu hút nguồn vốn đầu tư xã hội hóa không còn là một khái niệm mới mẻ, khi hòn đảo này đã chứng kiến sự hiện diện của các tập đoàn hàng đầu trong lĩnh vực du lịch nghỉ dưỡng và phát triển hạ tầng. Theo Kiến trúc sư Trần Ngọc Chính, Chủ tịch Hội Quy hoạch Phát triển Đô thị Việt Nam, khối tư nhân trong thời gian qua đã khẳng định năng lực vượt trội trong việc triển khai các dự án hạ tầng trọng điểm. Các công trình do tư nhân thực hiện thường được triển khai nhanh chóng, quyết liệt, đặc biệt là đảm bảo hiệu quả kinh tế và tiến độ, thể hiện tinh thần chống lãng phí, tiết kiệm nguồn lực to lớn cho đất nước. Do đó, cần sớm nghiên cứu và ban hành các cơ chế chính sách ưu đãi nhằm khuyến khích doanh nghiệp tư nhân tham gia đầu tư vào hạ tầng giao thông nói chung và các dự án sân bay nói riêng, qua đó tạo bước tiến vượt bậc về hạ tầng giao thông, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.
Theo thông tin gần đây, Thủ tướng Chính phủ đã chấp thuận chủ trương đầu tư, nâng cấp Sân bay Chu Lai (Quảng Nam) theo hình thức xã hội hóa, hướng tới công suất 10 triệu hành khách/năm và 1,5 triệu tấn hàng hóa vào năm 2030. Tương tự, UBND tỉnh Ninh Thuận đã xây dựng đề án xã hội hóa và quy hoạch chi tiết Sân bay Thành Sơn, trình Bộ Giao thông vận tải xem xét, phê duyệt vào cuối năm 2024. Tỉnh Ninh Thuận đặt mục tiêu hoàn thiện thủ tục lựa chọn nhà đầu tư theo hình thức PPP cho dự án này trong năm 2025.
Tại Đà Nẵng năm 2017, trước thềm Hội nghị APEC, nhiều dự án trọng điểm tại sân bay Đà Nẵng đã được khẩn trương hoàn thành và đưa vào vận hành đúng dịp Tuần lễ cấp cao APEC 2017. Các hạng mục này bao gồm cải tạo, nâng cấp sân đỗ máy bay phía trước nhà ga quốc tế, mở rộng sân đỗ về phía bắc, cùng với việc xây mới đường lăn E7 và Nhà khách VIP.
Đặc biệt, dự án xây dựng Nhà ga hành khách quốc tế của Cảng Hàng không Quốc tế Đà Nẵng, với quy mô 40 quầy thủ tục hàng không, 20 quầy xuất cảnh, 22 quầy nhập cảnh, 10 cửa ra tàu bay, hai đảo xử lý hành lý đi và 4 đảo trả hành lý đến, đạt công suất 6 triệu hành khách/năm và khả năng phục vụ 1.600 hành khách/giờ cao điểm, đã đóng góp đáng kể vào thành công vang dội của APEC 2017.
