Thủ đô vươn tầm: Cơ chế đột phá cho tầm nhìn 100 năm.

Việc sửa đổi Luật Thủ đô được coi là yêu cầu khách quan và tất yếu, phù hợp với tầm nhìn phát triển mới của Hà Nội hướng tới quy hoạch 100 năm và cấu trúc đô thị 9 cực tăng trưởng. Các chuyên gia nhận định, dù Luật Thủ đô 2024 từng mang kỳ vọng về cơ chế đặc thù, nhiều quy định đã trở thành phổ quát do các luật khác tiếp thu, làm giảm tính ưu việt riêng của Thủ đô và gây khó khăn trong thực thi. Để hiện thực hóa tầm nhìn trăm năm, luật sửa đổi cần tăng cường thực chất cơ chế phân cấp, phân quyền cho Hà Nội, đặc biệt đối với các dự án trọng điểm, đồng thời tạo cơ chế mạnh mẽ để huy động mọi nguồn lực xã hội. Cải cách thể chế này cùng với Nghị quyết mới của Bộ Chính trị và quy hoạch tổng thể 100 năm sẽ tạo thành "kiềng ba chân" vững chắc, định hình mô hình tăng trưởng hiện đại, bền vững, tương xứng với tầm vóc của Thủ đô.

“`html

Đặc thù Thủ đô: Từ ưu thế riêng đến yêu cầu đổi mới thể chế chung

Tại tư gia trên phố Phù Đổng Thiên Vương, TS.KTS Đào Ngọc Nghiêm, nguyên Giám đốc Sở Quy hoạch – Kiến trúc Hà Nội, Phó chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam, cẩn trọng lật giở những tập tài liệu nhuốm màu thời gian. Là nhân chứng và người trực tiếp phản biện hai lần sửa đổi Luật Thủ đô trước đây, ông tiếp tục được mời tham gia đóng góp ý kiến trong bối cảnh Hà Nội đang hướng tới một kỷ nguyên phát triển mới.

Theo TS.KTS Đào Ngọc Nghiêm, việc sửa đổi Luật Thủ đô vào thời điểm này không phải là sự trùng hợp ngẫu nhiên. Bối cảnh hiện tại đã thay đổi sâu sắc, kéo theo sự dịch chuyển về tầm nhìn phát triển, do đó, sửa luật là một đòi hỏi khách quan và tất yếu.

Ông Nghiêm nhấn mạnh, Hà Nội vừa được chấp thuận hai quy hoạch chiến lược, đang tiến hành tích hợp thành một quy hoạch chung toàn diện, với tầm nhìn dài hạn chưa từng có tiền lệ. Thay vì mốc 40-45 năm như các quy hoạch trước, lần này Thủ đô mạnh dạn hướng tới khung thời gian 100 năm, thể hiện một “bước nhảy vọt” cả về mở rộng không gian phát triển lẫn chuyển đổi tư duy quản trị.

Song hành với đó, cấu trúc phát triển đô thị cũng chứng kiến sự chuyển mình mạnh mẽ. Từ mô hình 5 cực tăng trưởng truyền thống, quy hoạch mới đã định hình 9 cực tăng trưởng, 9 hành lang kinh tế và khai mở nhiều không gian phát triển đầy tiềm năng.

TS.KTS Đào Ngọc Nghiêm nhận định: “Quy mô, tốc độ và tính phức tạp của đô thị Hà Nội trong một thế kỷ tới sẽ biến đổi vượt bậc. Nếu khung pháp lý không được “nới lỏng” kịp thời, không đảm bảo tính linh hoạt và trao đủ thực quyền, thì những quy hoạch dù ưu việt đến mấy cũng khó có thể thực thi hiệu quả trong thực tiễn”.

Ông Nghiêm chỉ ra rằng, Luật Thủ đô 2024 từng mang theo kỳ vọng về việc kiến tạo các cơ chế, chính sách đặc thù, tạo động lực phát triển riêng cho Hà Nội. Tuy nhiên, thực tiễn triển khai cho thấy, chỉ sau một thời gian ngắn, đặc biệt kể từ khi mô hình chính quyền hai cấp đi vào vận hành, nhiều quy định vốn được xem là “vượt trội” đã không còn duy trì được tính “đặc thù” độc quyền của Thủ đô.

Sửa đổi Luật Thủ đô: Imperative cho tương lai phát triển bền vững

Ông Lê Tuấn Phong, Phó Vụ trưởng Vụ Công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật (Bộ Tư pháp), khẳng định Luật Thủ đô 2024 (có hiệu lực từ 01/01/2025 và một số nội dung từ 01/07/2025) đã mở ra một kỷ nguyên mới trong tư duy lập pháp dành cho Thủ đô Hà Nội.

Vượt xa vai trò thay thế Luật Thủ đô 2012, văn bản pháp lý này đã kiến tạo một khung thể chế đặc thù, tăng cường đáng kể quyền tự chủ cho chính quyền Thủ đô trong công tác quản trị, định hướng phát triển và tối ưu hóa huy động nguồn lực.

Dù vậy, ông Phong cũng thẳng thắn nhìn nhận một thực tế: sau khi Luật Thủ đô được ban hành, nhiều đạo luật khác trong quá trình sửa đổi, bổ sung hoặc thay thế đã tiếp thu và kế thừa các quy định tương tự, thậm chí còn ban hành những cơ chế thuận lợi và mạnh mẽ hơn so với Luật Thủ đô về cùng một lĩnh vực.

Hậu quả là, không ít quy định từng được xem là “đặc thù” dành riêng cho Thủ đô, nay đã trở thành những cơ chế phổ quát trên toàn quốc. Điều này gây ra những thách thức nhất định trong việc xây dựng các văn bản hướng dẫn thi hành Luật Thủ đô của thành phố, đồng thời ảnh hưởng đến quá trình rà soát và lựa chọn cơ sở pháp lý để áp dụng.

Ngoài ra, Luật Thủ đô còn ban hành một số cơ chế mới mẻ, phức tạp, mang tính tác động sâu rộng đến mọi mặt kinh tế – xã hội của Thủ đô. Điều này đòi hỏi quá trình nghiên cứu, đánh giá phải thật kỹ lưỡng và toàn diện nhằm đảm bảo các văn bản hướng dẫn có chất lượng cao, tính hiệu quả và khả thi trong thực tiễn.

Đổi mới tư duy thể chế: Nền tảng cho tầm vóc mới của Thủ đô

Ông Nguyễn Trọng Kỳ Anh, Giám đốc Sở Quy hoạch Kiến trúc Hà Nội, nhận định việc xây dựng quy hoạch tổng thể Thủ đô với tầm nhìn 100 năm không chỉ là một nhiệm vụ kỹ thuật đơn thuần, mà còn là một cuộc cách mạng trong tư duy phát triển.

Hơn một thập kỷ triển khai quy hoạch chung Thủ đô đã phơi bày nhiều hạn chế mang tính cấu trúc: từ tầm nhìn thiếu linh hoạt, mối liên kết lỏng lẻo giữa quy hoạch và hạ tầng, cho đến sự thiếu hụt cơ sở dữ liệu tích hợp và công cụ giám sát hữu hiệu. Những vướng mắc căn bản này sẽ không thể được khắc phục triệt để nếu không có một khung thể chế đủ mạnh mẽ và đột phá.

TS.KTS Đào Ngọc Nghiêm nhấn mạnh rằng, để hiện thực hóa tầm nhìn trăm năm, Luật Thủ đô cần được điều chỉnh một cách tương xứng, đảm bảo tính kế thừa nhưng đồng thời phải đủ linh hoạt để hóa giải các điểm nghẽn lớn, điển hình như tình trạng ùn tắc giao thông, ngập lụt đô thị, tác động của biến đổi khí hậu và áp lực nặng nề lên hạ tầng.

Ông Nghiêm khẳng định, trọng tâm của việc sửa đổi là phải tăng cường một cách thực chất cơ chế phân cấp, phân quyền cho Hà Nội, đặc biệt đối với các dự án trọng điểm và có quy mô tầm cỡ.

Thực tiễn triển khai các siêu dự án như Vành đai 3, Vành đai 4 hay trục phát triển hai bên sông Hồng đã chứng minh rõ: nếu không có đủ thẩm quyền, quy trình giải quyết thủ tục sẽ kéo dài, trì hoãn nghiêm trọng tiến độ phát triển. Do đó, Luật Thủ đô (sửa đổi) cần thể chế hóa một cách tường minh và mạnh mẽ hơn các quyền mà Quốc hội đã ủy thác cho Hà Nội thông qua các nghị quyết chuyên đề trước đây.

Kiến tạo cơ chế đủ mạnh để huy động mọi nguồn lực

TS.KTS Đào Ngọc Nghiêm cũng đề xuất rằng, luật sửa đổi phải kiến tạo các cơ chế mạnh mẽ hơn nữa nhằm huy động tối đa nguồn lực xã hội, đặc biệt là tiềm năng trí tuệ và chất xám.

Ông Nghiêm nhấn mạnh: “Hà Nội là một trung tâm khoa học và trí tuệ lớn của quốc gia, song vai trò của đội ngũ trí thức vẫn chưa được phát huy tương xứng. Luật sửa đổi lần này cần tạo dựng môi trường thuận lợi để huy động hiệu quả cả nguồn lực tài chính và chất xám từ xã hội.” Ông bày tỏ kỳ vọng rằng,

Luật sửa đổi sẽ kiến tạo những tác động sâu rộng, không chỉ củng cố vị thế đầu tàu của Hà Nội mà còn minh định trách nhiệm của cả nước đối với Thủ đô, đặc biệt trong các vấn đề mang tính liên vùng như phát triển sông Hồng, ứng phó biến đổi khí hậu và tăng cường liên kết vùng.

Đồng thuận với nhận định trên, ông Trần Ngọc Chính, nguyên Thứ trưởng Bộ Xây dựng, Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam, nhấn mạnh rằng việc sửa đổi Luật Thủ đô trong giai đoạn hiện nay cần được tiếp cận với một tư duy chiến lược, dài hạn. Mục tiêu là kiến tạo một cơ chế đủ mạnh mẽ, toàn diện để quản lý và phát triển Hà Nội tương xứng với tầm vóc và vai trò Thủ đô.

Luật sửa đổi không chỉ đơn thuần giải quyết các vấn đề cấp bách trước mắt, mà còn phải mang tầm nhìn chiến lược 100 năm, định vị Hà Nội vào quỹ đạo phát triển của một quốc gia đang vươn mình, với những yêu cầu ngày càng cao về chất lượng đô thị, chiều sâu văn hóa và bản sắc độc đáo.

“`