Hội thảo tập trung thúc đẩy hợp tác chiến lược giữa Việt Nam và Nhật Bản trong lĩnh vực thoát nước và xử lý nước thải, khẳng định mối quan hệ song phương chặt chẽ. Bài viết chỉ ra rằng Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức như quản lý, vận hành và bảo trì kém hiệu quả, tỷ lệ thu gom và xử lý nước thải đô thị thấp (18%), cùng với nhu cầu đầu tư lớn và giá dịch vụ còn thấp. Nhật Bản đã chia sẻ kinh nghiệm về hệ thống phát triển cao (80% bao phủ), quy chuẩn bảo trì chặt chẽ, và ứng dụng công nghệ số hóa trong quản lý. Việt Nam đang nỗ lực xây dựng Luật cấp thoát nước và mong muốn tiếp tục nhận được sự hỗ trợ từ Nhật Bản để nâng cao hiệu quả quản lý và phát triển bền vững hạ tầng.
Thúc đẩy Hợp tác Chiến lược trong lĩnh vực Thoát nước và Xử lý nước thải
Hội thảo quy tụ đông đảo đại diện doanh nghiệp, cơ quan quản lý nhà nước từ các tỉnh, thành phố của Việt Nam và Nhật Bản. Đặc biệt, sự kiện còn vinh dự đón tiếp đại diện Tổ chức JICA Việt Nam và Đại sứ quán Nhật Bản tại Việt Nam, khẳng định tầm quan trọng của mối quan hệ hợp tác song phương.
Ông Tạ Quang Vinh, Cục trưởng Cục Kết cấu hạ tầng xây dựng (Bộ Xây dựng), trình bày diễn văn khai mạc hội thảo.
“Thực trạng cho thấy, công tác quản lý, vận hành và đặc biệt là bảo trì hệ thống thoát nước hiện vẫn còn là một “điểm nghẽn”, chưa nhận được sự quan tâm xứng tầm so với các khoản đầu tư xây dựng mới. Nhiều đô thị đã được trang bị hệ thống thoát nước và nhà máy xử lý nước thải quy mô lớn, ứng dụng công nghệ hiện đại. Tuy nhiên, hiệu quả trong quản lý vận hành và bảo trì vẫn đối mặt với không ít thách thức”, ông Tạ Quang Vinh nhấn mạnh.
Phát biểu tại hội thảo, ông Tạ Quang Vinh, Cục trưởng Cục Kết cấu hạ tầng xây dựng (MOC), cho biết mối quan hệ hợp tác giữa hai bộ MOC và MLIT đã được thiết lập từ năm 2010 với việc ký kết “Biên bản Hợp tác trong lĩnh vực thoát nước và xử lý nước thải”.
Văn bản này đã tạo nền tảng vững chắc cho việc hợp tác kỹ thuật, hỗ trợ xây dựng chính sách, đồng thời rà soát và đánh giá hiệu quả hệ thống thoát nước, tình trạng ngập úng đô thị.
Qua đó, định hướng các dự án do JICA tài trợ, từ nghiên cứu, khảo sát đến triển khai thực hiện.
Theo ông Vinh, hạ tầng thoát nước và xử lý nước thải đô thị đóng vai trò thiết yếu, là một trong những thành tố quan trọng bậc nhất trong việc bảo vệ môi trường, nâng cao sức khỏe cộng đồng, cải thiện chất lượng sống người dân và thúc đẩy sự phát triển bền vững của đô thị.
Đoàn công tác của Bộ Đất đai, Hạ tầng, Giao thông và Du lịch Nhật Bản (MLIT) tại hội thảo.
Ông MatsuBara Hidenori, Phó Cục trưởng Cục Cấp thoát nước (MLIT), khẳng định rằng sự kiện ký kết vào tháng 12/2010 đã củng cố mối quan hệ hợp tác bền chặt giữa hai Bộ. Trước đó, Nhật Bản đã chủ động cử chuyên gia JICA sang hỗ trợ Việt Nam từ năm 2009, với 6 chuyên viên tập trung vào lĩnh vực cấp thoát nước.
“Hệ thống thoát nước và xử lý nước thải của Nhật Bản đã đạt mức độ phát triển cao, với tỷ lệ bao phủ xấp xỉ 80%. Hiện tại, chúng tôi đang tập trung vào các dự án xử lý hạ tầng xuống cấp và tái sử dụng bùn thải. Chúng tôi mong muốn tiếp tục đẩy mạnh trao đổi kinh nghiệm và tăng cường hợp tác giữa hai quốc gia trong lĩnh vực cấp thoát nước và xử lý nước thải”, đại diện MLIT chia sẻ.
Nghiên cứu và Chia sẻ Kinh nghiệm Quản lý Nước thải
Ông Lương Ngọc Khánh, Phó trưởng Phòng quản lý cấp thoát nước (Cục Kết cấu hạ tầng xây dựng – MOC), thông tin về khung pháp lý phức tạp điều chỉnh hoạt động thoát nước và xử lý nước thải tại Việt Nam, bao gồm Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn, Luật Xây dựng, Luật Tài nguyên nước, Luật Bảo vệ môi trường, Luật Thủy lợi và nhiều văn bản khác. Tính đến năm 2020, Việt Nam đã phê duyệt 23 đồ án quy hoạch chuyên ngành thoát nước đô thị và 52 địa phương đã ban hành quyết định quản lý hoạt động thoát nước.
Ông Lương Ngọc Khánh, Phó trưởng Phòng quản lý cấp thoát nước (Cục Kết cấu hạ tầng xây dựng – MOC).
Ông Khánh cũng cho biết, Việt Nam hiện có khoảng 83 nhà máy xử lý nước thải tập trung đang vận hành. Tuy nhiên, tỷ lệ thu gom và xử lý nước thải đô thị mới chỉ đạt 18%.
Theo báo cáo của Ngân hàng Thế giới (WB), nhu cầu đầu tư cho hệ thống thoát nước tại các đô thị Việt Nam ước tính khoảng 8,3 tỷ USD (tương đương 210.000 tỷ đồng) trong giai đoạn 2021 – 2030.
Để đáp ứng nhu cầu này, một số địa phương như Hà Nội, TP.HCM, Đà Nẵng, Bắc Ninh đã tiên phong triển khai phương thức đầu tư PPP (đối tác công – tư), với 5 dự án PPP đã hoàn thành và đi vào hoạt động.
Ông Khánh phân tích thêm rằng giá dịch vụ thoát nước hiện còn khá thấp, dao động từ 700 – 2.600 đồng/m3. Cùng với tỷ lệ đấu nối hộ gia đình thấp (chỉ 50%), các nhà máy xử lý nước thải thường xuyên thiếu nguồn cấp, không thể vận hành tối đa công suất thiết kế.
Nhận thức rõ những thách thức này, việc xây dựng dự án Luật cấp thoát nước trở nên cấp thiết, dự kiến sẽ được trình Chính phủ vào tháng 10/2026.
Theo ông Hamada Tomoyuki, thuộc Viện Quốc gia về quản lý đất đai và hạ tầng Nhật Bản (NILIM), tổng chiều dài mạng lưới đường ống thoát nước của Nhật Bản đã đạt 500 nghìn km tính đến cuối năm 2023.
Tuy nhiên, khoảng 7% trong số này đã vượt quá tuổi thọ tiêu chuẩn 50 năm và đang trong tình trạng lão hóa ngày càng tăng. Đại diện Nhật Bản cho biết, nước này đã ban hành quy chuẩn bảo trì và tu sửa chặt chẽ theo Luật Thoát nước.
Đối với hệ thống đường ống lão hóa, các địa phương có thể linh hoạt áp dụng biện pháp sửa chữa hoặc thay mới, tùy thuộc vào tình trạng thực tế và khả năng vận hành còn lại.
Các đại biểu và chuyên gia tích cực trao đổi, chia sẻ ý kiến tại hội thảo.
Đại diện thành phố Osaka, ông Aoyama Yoshihiko, chia sẻ về mô hình quản lý nước thải hiệu quả của địa phương này. Theo đó, hàng năm, Osaka ký hợp đồng thông qua đấu thầu với một nhà thầu chuyên biệt có trách nhiệm xử lý mọi sự cố lớn nhỏ, đảm bảo hoạt động liên tục 24/7.
“Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và thời tiết cực đoan ngày càng gia tăng, việc quản lý và vận hành hệ thống thoát nước đô thị đang đối mặt với áp lực lớn. Theo quan điểm của tôi, một hướng tiếp cận hiệu quả và bền vững là áp dụng quản lý theo lưu vực, điều hành theo phương án và kịch bản mưa cụ thể, đồng thời phải luôn đặt yếu tố an toàn lên hàng đầu”, ông Trịnh Ngọc Sơn, Phó Tổng Giám đốc Công ty TNHH MTV Thoát nước Hà Nội, đề xuất.
Tuy nhiên, trong trường hợp xảy ra các sự cố đặc biệt nghiêm trọng mà nhà thầu không thể ứng phó, thành phố sẽ kích hoạt quy trình đặc biệt, cho phép lựa chọn nhà thầu khẩn cấp để xử lý sự cố nhanh nhất.
Tại hội thảo, các chuyên gia Nhật Bản cũng đã giới thiệu về hệ thống cơ sở dữ liệu thông tin công trình thoát nước tiên tiến của họ.
Tại Nhật Bản, các đơn vị quản lý hệ thống thoát nước công cộng có trách nhiệm lập và duy trì sổ bộ đường ống quản lý. Tất cả dữ liệu này được số hóa và lưu trữ trên nền tảng đám mây, bao gồm thông tin chi tiết về đường ống và lịch sử bảo trì.
Đặc biệt, từ tháng 4/2023, Hiệp hội thoát nước Nhật Bản đã chính thức vận hành nền tảng chung ứng dụng điện toán đám mây cho toàn bộ hệ thống thoát nước quốc gia.
Toàn cảnh hội thảo chuyên đề về quản lý và bảo trì hệ thống thoát nước, xử lý nước thải, diễn ra sáng ngày 22/1.
Kết thúc hội thảo, ông Tạ Quang Vinh gửi lời cảm ơn chân thành đến MLIT, Văn phòng JICA, Đại sứ quán Nhật Bản cùng toàn thể các đơn vị và chuyên gia đã tham dự, đóng góp nhiều ý kiến giá trị, tham luận sâu sắc dựa trên kinh nghiệm thực tiễn về đầu tư, xây dựng và quản lý.
Thay mặt Bộ Xây dựng, ông Vinh bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đối với Chính phủ Nhật Bản vì sự đồng hành và hỗ trợ quý báu dành cho Việt Nam trong suốt thời gian qua. Ông cũng bày tỏ mong muốn MLIT và các đối tác Nhật Bản sẽ tiếp tục hỗ trợ Việt Nam trong quá trình xây dựng và hoàn thiện dự án Luật cấp thoát nước, dự kiến sớm trình Chính phủ, nhằm nâng cao hiệu quả quản lý trong lĩnh vực quan trọng này.
