Hội thảo "Ứng dụng mô hình GTAP-InVEST trong quy hoạch không gian và phát triển tích hợp" do ISPAE và UNETI đồng tổ chức, với sự phối hợp của UNDP, UNEP-WCMC và Đại học Minnesota, đã tập trung giải quyết thách thức giữa tăng trưởng kinh tế và áp lực lên giới hạn sinh thái tại Việt Nam. Trong bối cảnh Việt Nam đối mặt với mức thâm hụt sức chứa sinh thái -220% và rủi ro từ mô hình tăng trưởng truyền thống, hội thảo đã giới thiệu khung mô hình kinh tế – sinh thái tích hợp GTAP-InVEST. Mô hình này giúp định lượng tác động của suy thoái hệ sinh thái lên kinh tế, dự báo có thể làm giảm 26% tiềm năng tăng trưởng GDP vào năm 2030 nếu phát triển theo hướng thông thường. Ngược lại, kịch bản "chuyển đổi xanh" thông qua đầu tư vào tài nguyên thiên nhiên sẽ mang lại tăng trưởng GDP dài hạn vượt trội. Hội thảo cũng thảo luận việc lồng ghép kết quả GTAP-InVEST vào các quy hoạch quốc gia, như một phần của Chương trình Hỗ trợ Chuyển đổi Tự nhiên (NTSP) nhằm cân bằng tăng trưởng kinh tế, phúc lợi con người và bảo tồn thiên nhiên.
Sự kiện quan trọng mang tên “Ứng dụng mô hình GTAP-InVEST trong quy hoạch không gian và phát triển tích hợp” đã được đồng tổ chức bởi Viện Chiến lược, Chính sách nông nghiệp và Môi trường (ISPAE) cùng Trường Đại học Kinh tế – Kỹ thuật Công nghiệp (UNETI), với sự phối hợp chiến lược từ Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP), Chương trình Môi trường Liên Hợp Quốc (UNEP-WCMC) và Đại học Minnesota. Hội thảo đã quy tụ đông đảo các nhà hoạch định chính sách cấp cao từ Ban Kinh tế Trung ương, Văn phòng Chính phủ và các cơ quan, bộ ngành chủ chốt, khẳng định tầm vóc và ý nghĩa thiết thực của chủ đề.
Buổi hội thảo chuyên sâu về ứng dụng mô hình GTAP-InVEST trong quy hoạch không gian và phát triển tích hợp đã thu hút sự tham gia tích cực của nhiều nhà hoạch định chính sách cấp cao (Ảnh: Đỗ Hương).
Hội thảo này là một cấu phần quan trọng của Chương trình Hỗ trợ Chuyển đổi Tự nhiên (NTSP), một sáng kiến chiến lược được thiết kế để giải quyết thách thức kép giữa tăng trưởng kinh tế nhanh chóng và áp lực lên các giới hạn sinh thái tại Việt Nam.
Theo chia sẻ của ông Nguyễn Đình Thọ, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược, Chính sách nông nghiệp và Môi trường, trong bối cảnh Việt Nam đang nỗ lực hiện thực hóa mục tiêu trở thành quốc gia có thu nhập cao vào năm 2045, mô hình tăng trưởng kinh tế truyền thống dựa trên việc thâm dụng tài nguyên đang tiềm ẩn những rủi ro vĩ mô nghiêm trọng, đe dọa sự phát triển bền vững.
Hiện tại, Việt Nam đang đối mặt với mức thâm hụt sức chứa sinh thái đáng báo động, lên đến -220%. Điều này chỉ ra rằng, nền kinh tế quốc gia đang khai thác và tiêu thụ tài nguyên thiên nhiên với tốc độ nhanh hơn gấp đôi khả năng tái tạo tự nhiên.
Nhằm kiến tạo giải pháp cho thách thức này, hội thảo đã trình bày khung mô hình kinh tế – sinh thái tích hợp GTAP-InVEST. Tiến sĩ Nfamara K Dampha từ Đại học Minnesota giải thích rằng, nền tảng tiên tiến này thiết lập một “vòng lặp phản hồi khép kín” độc đáo, nơi các biến động trong dịch vụ hệ sinh thái (ví dụ như suy giảm môi trường sống) được định lượng theo không gian và tích hợp trở lại các mô hình Cân bằng Tổng thể (CGE) dưới dạng các cú sốc năng suất, từ đó cung cấp một cái nhìn toàn diện hơn về tác động qua lại.
Dữ liệu tính toán từ mô hình đã cung cấp bằng chứng thuyết phục: nếu Việt Nam tiếp tục quỹ đạo phát triển như thường lệ (BAU), suy thoái hệ sinh thái có thể gây ra sự sụt giảm đáng kể, lên tới 26% tiềm năng tăng trưởng GDP vào năm 2030. Ngược lại, kịch bản “chuyển đổi xanh” – thông qua các chính sách đầu tư chiến lược và thông minh vào tài nguyên thiên nhiên – được dự báo sẽ mang lại kết quả tăng trưởng GDP dài hạn vượt trội.
Sơ đồ minh họa mô hình kinh tế tích hợp sinh thái.
Ngoài phần trình diễn kỹ thuật chuyên sâu, hội thảo còn tổ chức một phiên thảo luận đa chiều đầy sôi nổi, tập trung vào việc khai thác và lồng ghép hiệu quả các kết quả từ mô hình GTAP-InVEST vào các quy trình quy hoạch trọng yếu cấp quốc gia, bao gồm quy hoạch tổng thể quốc gia, quy hoạch sử dụng đất và quy hoạch không gian biển.
Chương trình Hỗ trợ Chuyển đổi Tự nhiên (NTSP) hoạt động dựa trên sự hợp tác chặt chẽ với các Chính phủ quốc gia cùng một mạng lưới đối tác rộng lớn ở cả cấp độ địa phương và toàn cầu. Mục tiêu chính là xác định và triển khai các giải pháp thiết yếu nhằm hài hòa hóa giữa tăng trưởng kinh tế, nâng cao phúc lợi con người và bảo tồn sự phong phú của tự nhiên.
Tại Việt Nam, chương trình này thiết lập quan hệ đối tác chiến lược với Viện Chiến lược, Chính sách nông nghiệp và Môi trường (ISPAE), tập trung chuyên sâu vào việc hoạch định các chính sách then chốt. Các chính sách này hướng đến phát triển nông nghiệp bền vững, bảo vệ môi trường, ứng phó hiệu quả với biến đổi khí hậu và thúc đẩy tính bền vững tổng thể.
