Xây móng nhà: 5 điều gia chủ phải biết để tránh rủi ro!

Nghiên cứu địa chất, đánh giá nền đất và thi công móng là yếu tố then chốt quyết định sự ổn định và bền vững của công trình, bởi sai sót ở giai đoạn này gần như không thể khắc phục về sau. Các sai lệch từ khảo sát địa chất, lựa chọn giải pháp móng không phù hợp với đặc điểm nền đất thực tế hoặc tải trọng thiết kế đều tiềm ẩn nguy cơ nghiêm trọng như lún lệch, nứt kết cấu. Trong quá trình thi công, những lỗi phổ biến bao gồm đào hố móng sai cao độ, đổ bê tông trên nền bùn lầy, bố trí cốt thép không đúng quy cách, sử dụng vật liệu kém chuẩn và hoàn thổ thiếu kỹ thuật. Vì vậy, chủ đầu tư cần đảm bảo quá trình khảo sát, thiết kế và thi công móng được thực hiện kỹ lưỡng, tuân thủ nghiêm ngặt quy trình để ngăn ngừa rủi ro và đảm bảo chất lượng, tuổi thọ công trình.

Nghiên cứu địa chất và đánh giá nền đất: Yếu tố then chốt không thể bỏ qua

Sau thời gian dài tích lũy, gia đình chị Nguyễn Thị Mai Hương (Tân Dân 1, Thanh Oai, Hà Nội) chuẩn bị khởi công xây dựng tổ ấm mơ ước. 

Trong quá trình tìm hiểu chuyên sâu trước khi triển khai, chị Hương đã đúc kết được một bài học quý giá mà nhiều chủ đầu tư thường bỏ qua cho đến khi sự cố phát sinh: các hạng mục hoàn thiện như tường nứt, thấm dột hay gạch lát bị bong tróc có thể khắc phục, nhưng kết cấu móng lại gần như không có cơ hội sửa chữa hoặc làm lại.

Các chuyên gia trong lĩnh vực xây dựng khẳng định, mọi sai lệch từ khâu khảo sát địa chất, quyết định giải pháp móng cho đến quá trình thi công đều tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự ổn định và bền vững của công trình.

Khảo sát địa chất đóng vai trò nền tảng trong việc đánh giá chính xác đặc điểm nền đất, từ đó làm căn cứ để tính toán tải trọng và đề xuất giải pháp móng tối ưu. Bất kỳ sự thiếu sót trong khảo sát hoặc sai lệch giữa kết quả khảo sát và điều kiện thực tế đều có thể dẫn đến việc lựa chọn giải pháp móng không phù hợp, gây hậu quả khó lường.

Kỹ sư Lê Thế Huy từ Trung tâm Tư vấn Xây dựng và Chuyển giao Công nghệ, Trường Cao đẳng Xây dựng số 1, nhấn mạnh rằng đây là một tình huống cần được đặc biệt quan tâm và xử lý kịp thời ngay tại công trường. 

Trong trường hợp quá trình đào hố móng phát hiện đặc điểm đất nền khác biệt so với hồ sơ khảo sát ban đầu, chẳng hạn như sự hiện diện của lớp đất yếu, bùn lầy hoặc các dấu hiệu bất thường khác, việc tiếp tục thi công là điều tuyệt đối không được phép.

“Quy trình chuẩn mực yêu cầu phải tạm dừng thi công, thông báo ngay cho đơn vị thiết kế để có phương án xử lý nền kịp thời và chính xác. Tuyệt đối không được vội vàng đổ bê tông nhằm mục đích hoàn thành tiến độ”, Kỹ sư Lê Thế Huy khẳng định.

Sai lầm phổ biến khác là việc lựa chọn giải pháp móng không tương thích với đặc điểm nền đất hoặc không đáp ứng đủ tải trọng thiết kế của công trình. Đặc biệt, mọi sự thay đổi về quy mô, số tầng hoặc diện tích xây dựng mà không đi kèm với việc điều chỉnh thiết kế móng phù hợp đều có thể dẫn đến các rủi ro nghiêm trọng như lún lệch, nứt kết cấu.

Vì lẽ đó, trước khi khởi công, chủ đầu tư cần đảm bảo công trình đã trải qua quá trình khảo sát, tính toán và thiết kế móng một cách kỹ lưỡng và phù hợp. Tuyệt đối không nên tự ý thay đổi phương án hoặc cắt giảm các hạng mục kỹ thuật nhằm mục đích tối ưu chi phí, bởi điều này tiềm ẩn những hậu quả khôn lường.

Các dấu hiệu bất thường có thể quan sát trực tiếp tại hố móng

Kiến trúc sư Nguyễn Hữu Tiến, đến từ Công ty cổ phần Kiến trúc xây dựng và nội thất Kiến Home, chỉ ra rằng nhiều sai sót trong quá trình thi công có thể được nhận diện trực quan ngay tại hiện trường.

Một là, việc đào hố móng vượt quá cao độ thiết kế rồi tùy tiện lấp bù bằng đất rời hoặc đá hộc. Khi đáy hố móng bị đào sâu hơn quy định, tuyệt đối không được tự ý đổ đất rời hoặc chèn đá hộc để san phẳng. Phần bù lấp phải tuân thủ nghiêm ngặt yêu cầu thiết kế về vật liệu và phương pháp, chẳng hạn như sử dụng bê tông hoặc đất đầm chặt đạt tiêu chuẩn kỹ thuật.

Hai là, hành vi đổ bê tông lót khi đáy hố móng vẫn còn bùn hoặc nước đọng. Sau những trận mưa, nếu đáy hố móng còn tích tụ nước hoặc lớp bùn, bắt buộc phải tiến hành bơm hút nước, vét sạch bùn và xử lý triệt để đáy hố trước khi thực hiện công tác đổ bê tông lót. Sự nóng vội nhằm đẩy nhanh tiến độ có thể gây tổn hại nghiêm trọng đến chất lượng của hạng mục quan trọng này.

Ba là, việc bố trí con kê cốt thép sai quy cách. Cốt thép móng cần được kê nâng lên khỏi lớp bê tông lót nhằm đảm bảo chiều dày lớp bê tông bảo vệ theo đúng hồ sơ thiết kế. Trường hợp con kê được bố trí quá thưa hoặc không đủ số lượng, cốt thép có thể tiếp xúc trực tiếp với đáy, làm giảm đáng kể chiều dày lớp bảo vệ, từ đó ảnh hưởng đến khả năng chống chịu của cốt thép trước các yếu tố môi trường khắc nghiệt.

Lớp bê tông lót cũng phải được thi công đúng phạm vi, đảm bảo phủ vượt ra ngoài mép đáy móng theo đúng yêu cầu thiết kế. Việc lót hụt sẽ khiến các khu vực mép thép không được bảo vệ một cách đầy đủ, dễ dẫn đến ăn mòn và giảm tuổi thọ công trình.

Bốn là, việc sử dụng vật liệu không đạt chuẩn hoặc thực hiện thi công không tuân thủ quy trình. Chất lượng bê tông, cốt thép và độ chính xác trong lắp đặt cốt thép là những yếu tố cực kỳ quan trọng cần được kiểm soát nghiêm ngặt. Chủ đầu tư tuyệt đối không được tự ý thay đổi chủng loại vật liệu hoặc bỏ qua bất kỳ bước kiểm tra cần thiết nào trước khi tiến hành đổ bê tông.

Sau khi đổ, bê tông cũng cần được dưỡng hộ đúng cách, đặc biệt trong điều kiện thời tiết nắng nóng gay gắt, để ngăn chặn tình trạng mất nước quá nhanh và hạn chế tối đa nguy cơ hình thành các vết nứt bề mặt.

Năm là, thực hiện lấp đất hố móng một cách qua loa, thiếu kỹ thuật. Đây là một sai lầm phổ biến nhưng thường bị đánh giá thấp. Việc máy xúc đổ đất đầy hố và san phẳng mà không tiến hành đầm chặt đúng quy trình sẽ tạo ra vô số khoảng rỗng bên trong. Về lâu dài, điều này dẫn đến hiện tượng lún nền không đều, kéo theo sự dịch chuyển của sàn nhà, gây nứt vỡ nền hoặc ảnh hưởng nghiêm trọng đến kết cấu chân tường.

Hoàn thổ đúng kỹ thuật: Nền tảng bền vững

Kỹ sư Lê Thế Huy khẳng định, đất hoàn thổ phải được lấp theo từng lớp và đầm chặt đạt độ nén theo yêu cầu thiết kế. Quan trọng hơn, đất lấp phải đảm bảo sạch, không lẫn tạp chất như rác thải, xà bần, gỗ vụn hay các vật liệu hữu cơ có khả năng phân hủy, tạo ra các khoảng rỗng gây mất ổn định cho nền móng.

Sau khi hoàn thành công tác lấp đất, cần đặc biệt lưu ý đến hệ thống thoát nước xung quanh công trình, tránh để nước đọng thường xuyên tại khu vực chân móng, gây ảnh hưởng xấu đến kết cấu.

Những điểm kiểm tra nêu trên tuy không thể thay thế vai trò giám sát chuyên nghiệp từ các đơn vị có chuyên môn, nhưng sẽ giúp chủ đầu tư chủ động hơn trong việc theo dõi các giai đoạn thi công nền móng quan trọng trước khi chúng bị che lấp.

Là cấu phần cốt yếu ẩn mình dưới lòng đất, móng công trình gần như không thể kiểm tra trực tiếp sau khi hoàn thành. Do đó, việc kiểm soát chặt chẽ và toàn diện từ giai đoạn khảo sát, thiết kế cho đến thi công và nghiệm thu là phương án tối ưu để ngăn ngừa những sai sót mà về sau cực kỳ khó khăn, thậm chí bất khả thi để khắc phục.