Công cụ đắc lực để xây dựng đô thị thông minh
Ngày 10/12/2025, Quốc hội khóa XV đã thông qua Luật Trí tuệ nhân tạo (Luật số 134/2025/QH15). Luật có hiệu lực từ ngày 1/3/2026. Việc ban hành Luật Trí tuệ nhân tạo đã khẳng định quyết tâm chính trị cao của Đảng và Nhà nước về việc phải có cơ chế, chính sách phát triển AI trở thành động lực quan trọng cho tăng trưởng, đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững đất nước.
Trong đó, AI ngày càng trở thành một công cụ đắc lực để xây dựng đô thị thông minh tại Việt Nam thông qua việc hỗ trợ xây dựng kho dữ liệu tích hợp dùng chung, nền tảng số, hỗ trợ giám sát an ninh, tự động hóa các dịch vụ hành chính công…
AI ngày càng trở thành một công cụ đắc lực để xây dựng đô thị thông minh. (Ảnh minh họa).
Trao đổi với PV Báo Xây dựng ngày 27/1, đại diện Cục Phát triển đô thị (Bộ Xây dựng) cho biết, các dự án đô thị thông minh được khuyến khích thử nghiệm các công nghệ, sản phẩm, dịch vụ theo các định hướng ưu tiên của chiến lược quốc gia về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Theo đó, các dự án đô thị thông minh được phép thử nghiệm các công nghệ đột phá như AI, phương tiện không người lái trong một môi trường được kiểm soát.
Việc ứng dụng AI trong các dịch vụ công có tác động đến quyền và lợi ích của công dân phải tuân thủ các nguyên tắc về minh bạch, có khả năng giải trình, công bằng và chịu sự giám sát của con người theo quy định của pháp luật.
Chia sẻ tại Hội nghị thành phố thông minh Việt Nam – châu Á 2025, bà Phan Thị Thanh Ngọc, Phó giám đốc Khối tư vấn ứng dụng AI của Công ty VNPT AI (Tập đoàn VNPT) nhận định, AI đang trở thành bộ não của các đô thị thông minh. Sở dĩ có thể nói như vậy do AI sẽ hỗ trợ phân tích khối lượng dữ liệu đô thị khổng lồ từ camera, IoT (Internet vạn vật), cảm biến, dịch vụ công; cho phép hiểu – dự báo – ra quyết định thay vì chỉ giám sát thụ động; đồng thời kết nối dữ liệu từ nhiều lĩnh vực để tạo ra bức tranh tổng thể về đô thị.
Trên thực tế, hiện nay AI đang được ứng dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực như hỗ trợ hoạt động của chính quyền (phân loại hồ sơ, phát hiện bất thường, gợi ý quyết định); điều hành giao thông (tối ưu đèn tín hiệu, giảm ùn tắc thời gian thực); dự báo rủi ro đô thị (ngập lụt, cháy nổ, ô nhiễm…) hay quản lý hạ tầng thông minh (điện, nước, năng lượng, rác thải..).
Việc tăng cường ứng dụng AI đang giúp hình thành các đô thị vận hành theo dữ liệu và trí tuệ nhân tạo, tăng tính chủ động, dự báo của các đô thị thay vì chỉ phản ứng thụ động. Tại các đô thị đang ứng dụng AI, ùn tắc giao thông cũng giảm từ 10 – 40%, sự cố được xử lý nhanh hơn, từ đó tối ưu chi phí vận hành đô thị và nâng cao chất lượng phục vụ dịch vụ công.
AI là bộ não của đô thị thông minh
Theo báo cáo của Sở Khoa học và công nghệ TP.HCM tại Hội nghị thành phố thông minh Việt Nam – châu Á 2025, thành phố đông dân nhất cả nước với hơn 14 triệu dân đang phải đối mặt với một thách thức lớn trong việc xây dựng một đô thị thông minh, nơi mà Trung tâm điều hành đô thị (IOC) sẽ hoạt động như “hệ thần kinh” kết nối, còn AI là bộ não xử lý thông tin, nhằm nâng cao chất lượng sống cho mọi người dân.
Trong bối cảnh đó, TP.HCM đã xác định việc đầu tư chiến lược sẽ là đòn bẩy cho quá trình chuyển đổi số. Trong năm 2025, ngân sách cho khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số của TP.HCM là 5.373,1 tỷ đồng, chiếm khoảng 1,84 tổng chi ngân sách của thành phố.
TP.HCM đặt mục tiêu đến năm 2030 sẽ đạt mức độ trưởng thành đô thị thông minh tiệm cận cấp độ 4. (Ảnh minh họa).
TP.HCM đặt mục tiêu đến năm 2030 sẽ đạt mức độ trưởng thành đô thị thông minh tiệm cận cấp độ 4. Để hoàn thành mục tiêu này, thành phố đã xác định rõ nguyên tắc “AI – First”, lấy AI làm nguyên tắc xuyên suốt trong quản trị đô thị, xây dựng trung tâm siêu máy tính (AI GPu server) theo mô hình hợp tác công – tư.
Bên cạnh đó, thành phố cũng sẽ xây dựng Trung tâm IOC hợp nhất, tích hợp bản sao số (Digital Twin) và hệ thống thông tin địa lý (GIS) để mô phỏng các kịch bản về quy hoạch, giao thông…
Trong thời gian tới, TP.HCM sẽ phát triển các mô hình đặc thù, tiên phong ở Việt Nam như trung tâm tài chính số dựa trên nền tảng công nghệ số; đô thị ven sông – biển thông minh (Sài Gòn – Cần Giờ), xây dựng mô hình quản lý đô thị dựa trên dữ liệu thời gian thực và bản sao số nhằm tối ưu hóa tiềm năng của khu vực…
5 trụ cột để ứng dụng hiệu quả AI trong đô thị thông minh
Chia sẻ tại Hội nghị thành phố thông minh Việt Nam – châu Á 2025, đại diện Sở Khoa học và công nghệ thành phố Đà Nẵng cho biết, từ năm 2018, Đà Nẵng chính thức triển khai Đề án thành phố thông minh. Kể từ đó, thành phố đã tăng cường điều hành đô thị trên môi trường số, gắn với dữ liệu và AI, bước đầu đạt được những kết quả tích cực trong giám sát, chỉ đạo và điều hành đô thị dựa trên dữ liệu số.
Hiện nay, thành phố đã xây dựng được cổng dữ liệu mở tập trung với hơn 1.500 dữ liệu mở thuộc 17 lĩnh vực khác nhau như công nghiệp, kinh tế, thông tin – truyền thông… Cổng có hơn 1.800 lượt đăng ký tài khoản người dùng và gần 5,8 triệu lượt truy cập để tra cứu nguồn dữ liệu hoàn toàn miễn phí.
Cổng dữ liệu mở của thành phố đang hỗ trợ đắc lực cho hoạt động của chính quyền thông qua hơn 30 dữ liệu cho ứng dụng DaNang Smart City; gần 30 dữ liệu phục vụ tra cứu cho Zalo Tổng đài 1022 Đà Nẵng hay các ứng dụng Covid-19…
Cổng dữ liệu mở này cũng tích cực phục vụ cộng đồng, người dân với các ứng dụng về an toàn thực phẩm; quản lý và điều hành xe cứu thương số; dữ liệu nhà WC cộng đồng, miễn phí; bảo tàng, di tích; danh thắng – du lịch; thông tin xe bus; bản đồ mưa, ngập thành phố Đà Nẵng…
Trung tâm điều hành thông minh (IOC) của thành phố Đà Nẵng đi vào hoạt động từ tháng 8/2023.
Từ tháng 8/2023, thành phố đưa Trung tâm điều hành thông minh (IOC) đi vào hoạt động để thu thập, tổng hợp, phân tích và trực quan hóa dữ liệu, từ đó giám sát hoạt động của các nhóm dịch vụ đô thị thông minh và đưa ra cảnh báo dựa trên dữ liệu.
Theo kinh nghiệm của thành phố Đà Nẵng, để có thể triển khai ứng dụng hiệu quả AI trong giám sát, điều hành đô thị thông minh, các đô thị sẽ cần chú trọng 5 trụ cột là cơ chế chính sách; tạo lập và cung cấp dữ liệu số; hỗ trợ kết nối, lấy dữ liệu IoT từ hiện trường; triển khai trung tâm dữ liệu, tính toán AI để triển khai các ứng dụng đô thị thông minh và nguồn nhân lực AI.
Trong thời gian tới, thành phố Đà Nẵng sẽ nghiên cứu ban hành, triển khai Đề án Chuyển đổi số, xây dựng thành phố thông minh giai đoạn 2026 – 2030, trong đó đặt mục tiêu chung là hoàn thành cơ bản Thành phố thông minh theo hướng AI (AI City). Bên cạnh đó, Đà Nẵng cũng sẽ thực hiện Kế hoạch triển khai ứng dụng AI dựa trên dữ liệu lớn trong các ngành, lĩnh vực trên địa bàn thành phố đến năm 2030.
Chính quyền thành phố đặt mục tiêu đến năm 2030, Đà Nẵng trở thành trung tâm trí tuệ nhân tạo và đổi mới sáng tạo khu vực miền Trung – Tây Nguyên; 100% cơ quan nhà nước triển khai AI trong xử lý thủ tục, dịch vụ công; ứng dụng rộng rãi AI trong quản lý đô thị, dịch vụ công, y tế, giáo dục… để góp phần xây dựng thành phố đáng sống.
