Nghiên cứu quy hoạch tập trung vào Quần thể di tích Tây Sơn Thượng Đạo tại tỉnh Gia Lai, một Di tích quốc gia đặc biệt được công nhận vào năm 2022, có ý nghĩa lịch sử, văn hóa và chiến lược quốc phòng quan trọng. Quy hoạch này dự kiến thực hiện trên tổng diện tích khoảng 66,55 ha, với giai đoạn chi tiết đến năm 2035 và tầm nhìn đến 2050. Mục tiêu cốt lõi là đánh giá, bảo tồn, tu bổ và phát huy toàn diện các giá trị lịch sử, văn hóa, kiến trúc, cảnh quan và sinh thái của di tích, đồng thời tổ chức không gian kiến trúc hài hòa. Kế hoạch hướng đến phát triển khu vực thành một trung tâm văn hóa, tín ngưỡng và điểm đến du lịch văn hóa đặc sắc, góp phần thúc đẩy kinh tế – xã hội bền vững, nâng cao đời sống cộng đồng và củng cố đoàn kết dân tộc tại địa phương.
Nghiên cứu quy hoạch tập trung vào một khu vực địa lý rộng lớn tại tỉnh Gia Lai, bao gồm các đơn vị hành chính: phường An Khê, xã Cửu An, xã Ya Hội, xã Kông Bơ La và xã Kông Chro.
Quần thể di tích Tây Sơn Thượng Đạo, một di sản kiến trúc lịch sử quý giá, tọa lạc uy nghi trên đèo An Khê. Nơi đây đã được công nhận là Di tích lịch sử cấp quốc gia vào năm 1991 và sau đó nâng tầm thành Di tích quốc gia đặc biệt vào năm 2022, khẳng định giá trị vượt trội của mình.
Tổng diện tích cho công tác quy hoạch dự kiến khoảng 66,55 ha. Cụ thể, 46,55 ha sẽ được khoanh vùng thuộc Khu vực bảo vệ I và II của Quần thể di tích Tây Sơn Thượng Đạo. Phần diện tích bổ sung khoảng 20 ha còn lại sẽ được tích hợp vào Khu vực bảo vệ II, hướng đến mục tiêu tối ưu hóa việc phát huy giá trị độc đáo của di tích.
Giai đoạn quy hoạch chi tiết được xác định kéo dài đến năm 2035, với tầm nhìn chiến lược vươn xa đến năm 2050.
Nghiên cứu quy hoạch đặt trọng tâm vào việc đánh giá và nhận diện hệ thống giá trị toàn diện của Quần thể di tích Tây Sơn Thượng Đạo – một Di tích quốc gia đặc biệt. Điều này bao gồm các giá trị lịch sử, văn hóa, kiến trúc – nghệ thuật, và thẩm mỹ của từng điểm di tích thành phần, đồng thời mở rộng đến không gian cảnh quan thiên nhiên, môi trường sinh thái xung quanh và các khu vực phụ cận có liên quan.
Vùng quy hoạch không chỉ mang ý nghĩa là Di tích lịch sử quốc gia đặc biệt và không gian sinh sống truyền đời của cộng đồng các dân tộc thiểu số, mà còn đóng vai trò chiến lược về quốc phòng – an ninh tại khu vực Tây Nguyên. Địa bàn này được định hướng phát triển thành một khu chức năng đa dạng, kết hợp hài hòa giữa cảnh quan tự nhiên, bảo vệ môi trường sinh thái và tiềm năng hình thành một điểm đến du lịch văn hóa đặc sắc.
Mục tiêu cốt lõi của quy hoạch là bảo tồn và phát huy giá trị của Di tích quốc gia đặc biệt Quần thể di tích Tây Sơn Thượng Đạo – một di sản độc nhất vô nhị gắn liền với Phong trào nông dân Tây Sơn trên địa bàn Tây Nguyên. Di tích này đồng thời khẳng định vai trò cầu nối giao thương và văn hóa quan trọng giữa miền xuôi và miền Thượng.
Quy hoạch này sẽ tạo nền tảng khoa học vững chắc cho công tác bảo tồn, tu bổ và phát huy giá trị của di tích, kết hợp hài hòa với phát triển du lịch bền vững. Từ đó, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội và cải thiện chất lượng cuộc sống cho cộng đồng dân cư bản địa.
Với định hướng chiến lược, Quần thể di tích Tây Sơn Thượng Đạo sẽ được phát huy tối đa tiềm năng, trở thành một trong những trung tâm văn hóa, tín ngưỡng trọng điểm của tỉnh Gia Lai. Nơi đây sẽ là một biểu tượng về du lịch văn hóa, địa chất, địa hình và các di tích khảo cổ học sơ kỳ đá cũ An Khê, mang giá trị tiêu biểu cấp quốc gia.
Song song đó, quy hoạch cũng hướng đến việc củng cố và phát huy truyền thống đoàn kết bền chặt giữa cộng đồng dân tộc Kinh và Ba Na. Qua đó, tạo dựng một điểm đến du lịch văn hóa hấp dẫn, mang lại nguồn thu bền vững cho địa phương và đảm bảo công tác bảo tồn di tích trong dài hạn.
Nội dung nhiệm vụ quy hoạch bao gồm việc xác định rõ các yêu cầu về nghiên cứu chuyên sâu, khảo sát toàn diện và đánh giá chi tiết hiện trạng của di tích. Điều này cũng liên quan đến việc phân tích hiệu quả công tác bảo tồn các yếu tố gốc, điều kiện tự nhiên, đặc điểm cảnh quan, hệ thống hạ tầng kỹ thuật và môi trường xung quanh. Đồng thời, nhiệm vụ còn tập trung vào việc nhận diện đặc trưng, giá trị nổi bật và thiết lập mối liên hệ giữa Quần thể di tích này với các di tích khác trong khu vực.
Từ những phân tích này, quy hoạch sẽ đưa ra định hướng cụ thể cho công tác bảo quản, tu bổ, phục hồi di tích; tổ chức không gian kiến trúc và cảnh quan một cách hài hòa; đồng thời đề xuất xây dựng các công trình mới phù hợp. Mục tiêu cuối cùng là tối ưu hóa việc phát huy giá trị di tích gắn liền với chiến lược phát triển du lịch bền vững và đầu tư cải tạo, xây dựng hạ tầng kỹ thuật đồng bộ.
