Làng chài Hải Minh hồi sinh nhờ đồ án xuất sắc.

Đồ án “Quy hoạch chi tiết 1/500 theo định hướng bảo tồn và phát triển làng chài Hải Minh” của KTS Phạm Hoàng Nhung đã đạt giải Nhất quốc gia nhờ tư duy đột phá, gắn kết bảo tồn di sản với phát triển bền vững. Đồ án tập trung giải quyết bài toán phát triển cho làng chài Hải Minh (Quy Nhơn, Gia Lai) đang đối mặt với áp lực đô thị hóa, biến đổi khí hậu và nguy cơ xói mòn bản sắc. KTS đã tiếp cận bằng cách khảo sát thực địa, phân tích giá trị văn hóa cốt lõi để quy hoạch bảo tồn cấu trúc truyền thống, cải thiện hạ tầng nghề biển và khai thác cảnh quan ven biển làm trục kết nối chiến lược. Các giải pháp đề xuất bao gồm phát triển du lịch cộng đồng gắn liền với văn hóa bản địa, nâng cấp hạ tầng có chọn lọc, khuyến khích ngư dân tham gia trực tiếp để tạo sinh kế bền vững. Đồ án nhấn mạnh việc đặt con người vào trung tâm và tôn trọng kinh nghiệm bản địa là chìa khóa để bảo tồn và phát triển bền vững các làng chài ven biển.

Đồ án “Quy hoạch chi tiết 1/500 theo định hướng bảo tồn và phát triển làng chài Hải Minh” đã vinh dự đạt giải Nhất Đồ án sinh viên tốt nghiệp xuất sắc năm 2025 do Hội Quy hoạch đô thị Việt Nam trao tặng. Công trình này gây ấn tượng mạnh mẽ nhờ tư duy đột phá, gắn kết bảo tồn di sản với phát triển bền vững.

Phóng viên Báo Xây dựng đã có buổi trò chuyện sâu sắc với Kiến trúc sư (KTS) Phạm Hoàng Nhung, tác giả đồ án, nhằm khám phá những góc nhìn độc đáo về không gian làng chài ven biển. Cuộc trao đổi tập trung vào việc kiến tạo lời giải cho bài toán bảo tồn di sản song hành với phát triển trong bối cảnh đô thị hóa và thách thức biến đổi khí hậu đang diễn ra mạnh mẽ.

Đồ án “Quy hoạch chi tiết 1/500 theo định hướng bảo tồn và phát triển làng chài Hải Minh” của KTS Phạm Hoàng Nhung nổi bật với tư duy tiên phong, kết hợp hài hòa giữa bảo tồn bản sắc và phát triển đô thị.

– Động lực nào đã thôi thúc KTS lựa chọn làng chài Hải Minh làm đề tài nghiên cứu chính cho đồ án tốt nghiệp của mình?

Làng chài Hải Minh, thuộc phường Quy Nhơn, tỉnh Gia Lai, là một vùng đất giàu truyền thống lịch sử và văn hóa làng nghề lâu đời. Song, trước áp lực của đô thị hóa nhanh chóng và tác động của biến đổi khí hậu, việc thiếu một chiến lược quy hoạch dài hạn, phù hợp có thể dẫn đến nguy cơ xói mòn bản sắc văn hóa độc đáo và làm tổn thương cảnh quan ven biển đặc trưng của nơi đây.

Hơn nữa, Hải Minh sở hữu một vị trí địa lý khá đặc biệt: tuy nằm cận kề trung tâm phường Quy Nhơn nhưng lại bị chia cắt bởi yếu tố địa hình, gây ra sự chênh lệch đáng kể về điều kiện kinh tế và chất lượng sống của cư dân so với các khu vực đô thị lõi.

Nhận thấy đô thị hóa là một xu thế tất yếu, đồ án này tập trung nghiên cứu và đề xuất các giải pháp nhằm khai thác hiệu quả các giá trị truyền thống, hướng tới sự cân bằng tinh tế giữa bảo tồn di sản và đổi mới phát triển, từ đó góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống cho cộng đồng cư dân địa phương.

– Bằng cách nào KTS đã tiếp cận và tích hợp các giá trị văn hóa cốt lõi của làng chài Hải Minh vào đồ án quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500 một cách hiệu quả?

Trong suốt quá trình triển khai đồ án, bên cạnh việc tổng hợp và nghiên cứu các nguồn tư liệu hiện có, tôi đã tiến hành khảo sát thực địa một cách kỹ lưỡng nhằm nhận diện và phân tích sâu sắc các giá trị văn hóa đặc trưng của làng chài Hải Minh. Từ những phân tích này, tôi đã xác định được các giá trị cốt lõi cần được gìn giữ và tiến hành phân vùng các không gian cần ưu tiên bảo tồn, tôn tạo hoặc cải tạo phù hợp.

Không gian cư trú được quy hoạch tuân thủ cấu trúc làng xóm truyền thống, hạn chế tối đa sự phá vỡ mô hình cư trú hiện hữu. Đối với không gian sinh hoạt nghề biển, chúng được bảo tồn đồng thời cải thiện hạ tầng để đáp ứng tốt hơn nhu cầu sản xuất, song hành cùng việc tạo tiền đề cho phát triển du lịch bền vững. Các không gian tín ngưỡng và sinh hoạt cộng đồng được định vị là những điểm nhấn quan trọng, đóng vai trò hạt nhân trong việc tổ chức không gian công cộng. Đặc biệt, cảnh quan ven biển được khai thác như một trục kết nối chiến lược, không chỉ góp phần bảo vệ hệ sinh thái mà còn mở ra cơ hội cho các hoạt động cộng đồng và du lịch trải nghiệm.

Những giá trị văn hóa đặc trưng của làng chài không được xem xét độc lập mà được lồng ghép một cách hữu cơ vào cấu trúc tổng thể của quy hoạch, trở thành nền tảng vững chắc cho mọi giải pháp phát triển bền vững.

Đại diện Ban tổ chức đánh giá, các đồ án tham dự Giải thưởng năm 2025 đều sở hữu đề tài đa dạng, đạt chất lượng chuyên môn vượt trội cùng hình thức trình bày chuyên nghiệp và ấn tượng.

– Theo quan điểm của KTS, thách thức lớn nhất nằm ở ranh giới nào khi cân bằng giữa việc bảo tồn nếp sống đặc trưng của làng chài và yêu cầu cấp thiết về nâng cấp hạ tầng, cải thiện chất lượng sống?

Làng chài Hải Minh được kiến tạo từ mối quan hệ cộng sinh mật thiết giữa con người, nghiệp biển và hệ sinh thái tự nhiên bao gồm biển, núi, đồi, định hình một bản sắc độc đáo và không thể thay thế. Bởi vậy, việc nâng cấp hạ tầng theo định hướng “chuẩn hóa đô thị” mà thiếu đi sự cân nhắc kỹ lưỡng sẽ rất dễ tước đi “linh hồn” vốn có của làng chài.

Theo quan điểm của tôi, ranh giới thách thức nhất chính là việc xác định mức độ nâng cấp hợp lý, đủ để cải thiện chất lượng sống nhưng không vượt quá ngưỡng làm mất đi bản sắc truyền thống. Do đó, đồ án này hướng tới việc gìn giữ song song cả giá trị sử dụng lẫn giá trị tinh thần của không gian, đồng thời cải thiện hạ tầng theo lộ trình thích ứng, từng bước, đảm bảo điều kiện cho làng chài tồn tại bền vững trong tương lai.

– KTS có thể chia sẻ các giải pháp được đề xuất trong đồ án nhằm “hồi sinh” làng chài Hải Minh như thế nào, đặc biệt là trong mối tương quan giữa phát triển cộng đồng và tiềm năng du lịch ven biển?

Với mục tiêu “hồi sinh” làng chài Hải Minh, tôi đã ưu tiên đề xuất các giải pháp khả thi, không chỉ kiến tạo không gian sống chất lượng cao mà vẫn giữ được sự gần gũi, thân thuộc với ngư dân. Đồng thời, đồ án cũng hướng đến việc hình thành một mô hình du lịch cộng đồng gắn kết chặt chẽ với đời sống và văn hóa bản địa.

Đồ án đặc biệt chú trọng việc tôn tạo và phát triển các không gian công cộng mang đậm bản sắc nghề biển, bao gồm bến thuyền, khu vực sửa chữa tàu thuyền và chợ ven biển truyền thống. Những không gian này không chỉ phục vụ nhu cầu sinh hoạt thường nhật của cư dân mà còn trở thành điểm đến trải nghiệm độc đáo cho du khách.

Hạ tầng kỹ thuật được nâng cấp có chọn lọc, tập trung vào việc cải thiện hệ thống giao thông nội bộ, hệ thống thoát nước và vệ sinh môi trường, đồng thời luôn tôn trọng quy mô và cấu trúc làng xóm hiện hữu. Về hạ tầng du lịch, đồ án đề xuất tổ chức ở mức độ tinh gọn, ưu tiên phát triển các mô hình homestay thông qua việc cải tạo từ những ngôi nhà ở sẵn có của người dân.

Cảnh quan biển được khai thác tối đa như một không gian sinh hoạt chung mở, kết nối làng chài một cách hài hòa với bờ biển thông qua các tuyến đi bộ và không gian xanh. Tại đây, ngư dân không chỉ là chủ thể gìn giữ không gian sống của mình mà còn trực tiếp tham gia vào các hoạt động du lịch, từ đó tạo ra sinh kế bền vững và góp phần thiết thực vào công cuộc bảo tồn các giá trị làng chài.

Toàn cảnh làng chài Hải Minh nhìn từ góc độ trên cao.

– Từ kinh nghiệm thực tiễn tại Hải Minh, KTS có thể đưa ra những gợi ý quan trọng nào cho công tác quy hoạch và phát triển các làng chài ven biển khác?

Mỗi làng chài ven biển đều ẩn chứa những đặc trưng riêng biệt về sinh thái, văn hóa và xã hội, vượt xa một khu dân cư thông thường. Do đó, công tác quy hoạch và bảo tồn phải nhìn nhận sự gắn kết không thể tách rời giữa không gian cư trú, không gian nghề biển và không gian tín ngưỡng – đây chính là cấu trúc cốt lõi đã giúp các làng chài duy trì sự tồn tại bền vững qua bao thăng trầm.

Hơn nữa, việc tận dụng và phát huy tối đa kinh nghiệm bản địa trong việc ứng phó với điều kiện tự nhiên là điều tối quan trọng. Cần kết hợp các giải pháp công trình kiến trúc phù hợp, tinh tế, đảm bảo không phá vỡ cấu trúc truyền thống và hệ sinh thái vốn có.

Theo quan điểm cá nhân, yếu tố con người phải được đặt ở vị trí trung tâm. Chỉ khi cộng đồng cư dân được chủ động tham gia vào quá trình xác định giá trị cốt lõi và lựa chọn các giải pháp phù hợp, các làng chài ven biển mới có thể thực sự được bảo tồn và phát triển một cách bền vững, kiên cường vượt qua những thách thức từ đô thị hóa và biến đổi khí hậu.

Trân trọng cảm ơn KTS!