Chính sách nhà ở xã hội đang có những điều chỉnh quan trọng, tiệm cận hơn với thực tế đời sống đô thị, nhằm hỗ trợ nhóm lao động có thu nhập ổn định nhưng vẫn khó tiếp cận nhà ở thương mại. Cụ thể, các quy định mới đã nới rộng điều kiện về đối tượng và nâng ngưỡng thu nhập tối đa cho người độc thân lên 25 triệu đồng/tháng (hoặc 35 triệu đồng nếu nuôi con nhỏ) để đủ điều kiện mua nhà ở xã hội. Sự thay đổi này thể hiện việc chấm dứt tư duy "thu nhập thấp tuyệt đối", mà thay vào đó là xem xét khả năng tạo lập nhà ở thực tế của người dân, vốn chịu áp lực lớn tại các thành phố. Đây là bước chuyển mình nhân văn, mở rộng đối tượng thụ hưởng, giúp những cá nhân đóng góp vào nền kinh tế nhưng không đủ sức mua nhà thương mại có cơ hội an cư.
Chính sách nhà ở xã hội: Bước chuyển mình tiệm cận thực tế đời sống
Ông Nguyễn Sâm, cư dân tại TP.HCM, chia sẻ về hoàn cảnh gia đình đã sinh sống tại thành phố từ năm 2008, hiện đang tá túc tại nhà người thân ở phường Bình Tân và chưa từng sở hữu bất kỳ tài sản nhà ở nào.
Trong nhiều thập kỷ, chính sách nhà ở xã hội đã và đang đóng vai trò thiết yếu, là “điểm tựa” vững chắc cho hàng triệu lao động đô thị có mức thu nhập khiêm tốn và trung bình.
Theo thông tin cung cấp, cha ông Sâm là thương binh, đang nhận trợ cấp khoảng 2,5 triệu đồng/tháng; mẹ ông đã ở tuổi thất tuần và không có thu nhập. Ông Sâm, 36 tuổi, hiện độc thân, làm việc tại phường Tân Bình với mức thu nhập hơn 20 triệu đồng/tháng, đảm nhiệm vai trò trụ cột kinh tế chính của gia đình.
Trước thực trạng này, ông Sâm bày tỏ băn khoăn về khả năng đáp ứng các điều kiện để nộp hồ sơ mua nhà ở xã hội.
Đại diện Bộ Xây dựng cho hay, để được mua nhà ở xã hội, người dân cần thỏa mãn cả hai tiêu chí: thuộc nhóm đối tượng được hưởng chính sách hỗ trợ và đồng thời đáp ứng các điều kiện về nhà ở, cũng như thu nhập theo khuôn khổ pháp luật hiện hành.
Dựa trên Điều 76 của Luật Nhà ở năm 2023, các đối tượng thụ hưởng chính sách nhà ở xã hội bao gồm: người có công với cách mạng, các hộ gia đình thuộc diện nghèo hoặc cận nghèo, cá nhân có thu nhập thấp tại đô thị, công nhân, người lao động, cùng các đối tượng là cán bộ, công chức, viên chức…
Liên quan đến điều kiện về nhà ở, Điều 29 Nghị định số 100/2024/NĐ-CP (được điều chỉnh bởi Nghị định số 54/2026/NĐ-CP ban hành ngày 26/7/2024) quy định rõ: tình trạng “chưa có nhà ở thuộc sở hữu” được xác định khi người nộp đơn cùng vợ/chồng (nếu có) không sở hữu hoặc không có thông tin về nhà ở trên Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất tại địa bàn dự án nhà ở xã hội.
Đối với trường hợp đã sở hữu nhà ở nhưng diện tích bình quân dưới 15m² sàn/người, Ủy ban nhân dân cấp xã sẽ thực hiện xác nhận diện tích nhà ở bình quân đầu người theo quy định hiện hành.
Về tiêu chí thu nhập, Điều 30 Nghị định số 100/2024/NĐ-CP (được bổ sung bởi Nghị định số 136/2026/NĐ-CP) nêu rõ: người độc thân cần có thu nhập bình quân thực nhận hàng tháng không vượt quá 25 triệu đồng. Trong trường hợp người độc thân đang nuôi con dưới tuổi thành niên, giới hạn thu nhập được nâng lên không quá 35 triệu đồng/tháng.
“Dựa trên các quy định đã nêu, Bộ Xây dựng đề nghị công dân Nguyễn Sâm tự nghiên cứu, đối chiếu với hoàn cảnh cá nhân để tuân thủ các quy định hiện hành”, đại diện Bộ Xây dựng khẳng định.
Trao đổi với giới truyền thông, Luật sư Nguyễn Việt Hưng, Giám đốc Công ty Luật Việt Hưng, nhận định rằng điểm cốt lõi trong các quy định mới về nhà ở xã hội không chỉ đơn thuần là việc nới rộng điều kiện thu nhập, mà còn phản ánh sự chuyển biến mạnh mẽ trong triết lý xây dựng chính sách an sinh nhà ở của Nhà nước.
Theo Luật sư Hưng, trong quá khứ, việc định danh đối tượng đủ điều kiện mua nhà ở xã hội thường bị chi phối bởi quan điểm “thu nhập thấp tuyệt đối”.
Thế nhưng, thực tiễn tại các đô thị trọng điểm như TP.HCM hay Hà Nội ngày nay đã minh chứng rằng: mức thu nhập từ 20 đến 25 triệu đồng/tháng không đảm bảo khả năng sở hữu nhà ở; nhất là khi giá nhà thương mại đã vượt xa tầm với của đại đa số người lao động.
“Một nghịch lý đã tồn tại dai dẳng trong nhiều năm là: không ít người lao động với công việc ổn định, thu nhập không phải là thấp và thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế, song vẫn không thể tự tạo lập được nhà ở. Họ không nằm trong diện nghèo, nhưng hoàn toàn không đủ sức tiếp cận phân khúc nhà ở thương mại. Đây chính là nhóm đối tượng đang chịu áp lực chỗ ở nặng nề nhất tại các đô thị”, Luật sư Hưng phân tích sâu sắc.
Luật sư Hưng nhận định, việc nâng ngưỡng thu nhập lên 25 triệu đồng/tháng cho người độc thân là một điều chỉnh mang tính nhân văn sâu sắc và phản ánh thực tế tốt hơn đáng kể so với các quy định trước đây.
Ông Hưng nhấn mạnh: “Chính sách nhà ở xã hội không chỉ nên dừng lại ở việc xem xét con số thu nhập danh nghĩa, mà cần được đánh giá dựa trên khả năng thực tế của người dân trong việc tạo lập nhà ở. Một cá nhân với thu nhập hơn 20 triệu đồng/tháng, nhưng vẫn phải sống trong cảnh thuê trọ hoặc tá túc nhiều năm, rõ ràng cho thấy nhu cầu sở hữu nhà ở của họ là hoàn toàn chính đáng và cấp thiết”.
Chấm dứt cách tiếp cận “cào bằng” về thu nhập
Theo Luật sư Nguyễn Việt Hưng, sự tiến bộ vượt bậc của các nghị định sửa đổi gần đây nằm ở việc chuyển dịch từ tư duy quản lý máy móc sang phương pháp tiếp cận dựa trên bối cảnh sống thực tế của người dân.
Luật sư Hưng chỉ rõ, một cá nhân độc thân với mức thu nhập khoảng 22 – 24 triệu đồng/tháng tại các thành phố lớn như TP.HCM hay Hà Nội hiện vẫn phải đối mặt với gánh nặng thuê nhà, chi phí sinh hoạt cao, trách nhiệm chăm sóc cha mẹ lớn tuổi và hầu như không có khả năng tích lũy để sở hữu nhà ở thương mại.
Ông Hưng nhận định: “Việc duy trì mức trần thu nhập quá thấp như quy định trước đây sẽ vô tình loại bỏ chính nhóm lao động đang có công việc ổn định, đóng góp tích cực vào nền kinh tế đô thị nhưng lại không thể an cư lạc nghiệp”.
Luật sư Hưng khẳng định, các quy định mới đã thể hiện rõ định hướng chiến lược: Nhà ở xã hội không còn giới hạn chỉ dành cho những người “nghèo khó”, mà mở rộng cho những cá nhân thực sự gặp thách thức trong việc sở hữu nhà ở. Đây là một chuyển biến chính sách mang tầm vóc đáng kể.
