Bài báo thảo luận về việc liệu người đã nhận đất tái định cư có được xem là đã hưởng chính sách nhà ở xã hội, đặc biệt khi nơi ở mới cách xa nơi làm việc. Một viên chức tại Huế đã nêu thắc mắc này vì bà từng được cấp đất tái định cư cách nơi làm việc 35km và nay muốn mua nhà ở xã hội. Cục Quản lý nhà và Thị trường bất động sản cùng luật sư khẳng định việc bố trí đất tái định cư không tự động đồng nghĩa với việc đã hưởng chính sách hỗ trợ nhà ở xã hội. Đáng chú ý, theo Nghị quyết 201/2025/QH15, người đã sở hữu nhà ở nhưng vị trí cách xa nơi làm việc vẫn có thể được xét mua nhà ở xã hội, với khoảng cách cụ thể do UBND cấp tỉnh quy định. Do đó, trường hợp viên chức nêu trên vẫn có cơ sở pháp lý để đăng ký mua nhà ở xã hội nếu đáp ứng các điều kiện khác.
Liệu việc đã được bố trí tái định cư có được xem là đã hưởng chính sách nhà ở xã hội?
Bà Nguyễn Thị Bảo Châu, một viên chức hiện công tác tại xã Phú Lộc, TP Huế, bày tỏ nguyện vọng sở hữu một căn nhà ở xã hội nhằm ổn định an cư.
Với tư cách là đối tượng thụ hưởng chính sách hỗ trợ nhà ở xã hội theo quy định tại khoản 8 Điều 76 Luật Nhà ở 2023, bà Châu đã tiến hành tìm hiểu các điều kiện cần thiết để đăng ký mua nhà.
Việc nắm rõ các điều kiện mua nhà ở xã hội là cần thiết.
Tuy nhiên, trong quá trình nghiên cứu và đối chiếu các quy định pháp luật, bà Châu đã nhận thấy sự khác biệt đáng kể giữa các văn bản luật cũ và mới về điều kiện nhà ở. Cụ thể, trong khi Luật Nhà ở 2014 yêu cầu người mua nhà ở xã hội phải “chưa được hưởng chính sách hỗ trợ nhà ở, đất ở”, thì Luật Nhà ở 2023 lại đặt ra điều kiện là “chưa được hưởng chính sách hỗ trợ nhà ở dưới mọi hình thức”.
Điều khiến bà Châu đặc biệt lo ngại là việc gia đình bà trước đây từng được Nhà nước bồi thường bằng đất tái định cư khi triển khai dự án đường cao tốc. Tuy vậy, vị trí khu tái định cư lại cách địa điểm làm việc hiện tại của bà khoảng 35km, gây ra nhiều bất tiện đáng kể trong sinh hoạt và đi lại hằng ngày.
Từ thực trạng trên, bà Châu đã nêu nghi vấn: “Liệu việc được bố trí đất tái định cư có được xem là đã thụ hưởng chính sách hỗ trợ nhà ở dưới mọi hình thức theo quy định mới? Đồng thời, chính sách hỗ trợ về nhà ở và chính sách hỗ trợ về đất ở hiện nay có được hiểu là đồng nhất hay vẫn là hai khái niệm pháp lý khác biệt?”.
Đại diện Cục Quản lý nhà và Thị trường bất động sản đã khẳng định rằng, theo quy định pháp luật hiện hành, để có thể mua hoặc thuê mua nhà ở xã hội, công dân cần thuộc nhóm đối tượng được hưởng chính sách hỗ trợ nhà ở xã hội, đồng thời phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện về nhà ở và thu nhập, như được nêu chi tiết tại Điều 76, Điều 78 Luật Nhà ở 2023 và các nghị định hướng dẫn có liên quan.
Cục Quản lý nhà và Thị trường bất động sản thông tin thêm, đối với trường hợp viên chức thuộc nhóm đối tượng quy định tại khoản 8 Điều 76 Luật Nhà ở 2023, điều kiện về nhà ở sẽ được áp dụng theo điểm a khoản 1 Điều 78 của Luật. Theo đó, tại thời điểm nộp hồ sơ đăng ký mua nhà ở xã hội, cá nhân đăng ký phải thỏa mãn các tiêu chí: chưa sở hữu nhà ở tại tỉnh, thành phố nơi có dự án nhà ở xã hội; chưa từng mua hoặc thuê mua nhà ở xã hội; chưa thụ hưởng chính sách hỗ trợ nhà ở theo quy định của pháp luật về nhà ở; hoặc có nhà ở nhưng diện tích bình quân đầu người thấp hơn mức tối thiểu theo quy định.
Đáng lưu ý, Cục cũng viện dẫn khoản 2 Điều 9 Nghị quyết số 201/2025/QH15 của Quốc hội về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển nhà ở xã hội. Theo quy định này, đối với những trường hợp thuộc diện thụ hưởng chính sách nhà ở xã hội nhưng có nơi ở hiện tại cách xa địa điểm làm việc, điều kiện để được mua hoặc thuê mua nhà ở xã hội bao gồm: chưa từng mua hoặc thuê mua nhà ở xã hội, chưa sở hữu nhà ở hoặc đã sở hữu nhà ở nhưng vị trí nhà ở đó cách xa nơi làm việc. Việc quy định cụ thể về khoảng cách này sẽ do UBND cấp tỉnh quyết định dựa trên điều kiện thực tế của địa phương.
“Dựa trên các quy định đã nêu, trường hợp công dân là viên chức thuộc đối tượng số 8, nếu đã có nhà ở thuộc sở hữu nhưng địa điểm này cách xa nơi làm việc theo tiêu chí do UBND cấp tỉnh quy định, vẫn sẽ đủ điều kiện để mua nhà ở xã hội”, đại diện Cục Quản lý nhà và Thị trường bất động sản thông tin.
Cục Quản lý nhà và Thị trường bất động sản cũng bổ sung làm rõ rằng, chỉ những hộ gia đình, cá nhân thuộc nhóm đối tượng quy định tại khoản 10 Điều 76 Luật Nhà ở 2023 – tức là đã bị thu hồi đất, giải tỏa, phá dỡ nhà ở nhưng chưa được Nhà nước bồi thường bằng nhà ở hoặc đất ở – mới thuộc diện thụ hưởng chính sách hỗ trợ nhà ở xã hội theo các quy định đặc thù dành cho nhóm này.
Dù đã có nhà ở nhưng cách xa nơi công tác, viên chức vẫn có cơ hội mua nhà ở xã hội
Về phương diện pháp lý, việc một cá nhân được bố trí đất tái định cư khi Nhà nước thực hiện thu hồi đất không thể tự động được diễn giải là đã “thụ hưởng chính sách hỗ trợ nhà ở xã hội”. Bản chất pháp lý của hai chính sách này là hoàn toàn khác biệt.
Theo quan điểm của Luật sư Phạm Văn Tuấn (Đoàn Luật sư TP Hà Nội), việc phân định rõ ràng giữa chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư theo quy định của pháp luật về đất đai và chính sách hỗ trợ về nhà ở xã hội theo pháp luật về nhà ở là điều tối cần thiết.
Cụ thể, theo khoản 8 Điều 76 Luật Nhà ở 2023, viên chức được xác định là một trong những đối tượng thụ hưởng chính sách hỗ trợ nhà ở xã hội. Song song đó, điểm a khoản 1 Điều 78 Luật Nhà ở 2023 đã quy định các điều kiện để được mua nhà ở xã hội, bao gồm: “chưa sở hữu nhà ở tại tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương nơi có dự án đầu tư xây dựng nhà ở xã hội; chưa từng mua hoặc thuê mua nhà ở xã hội; chưa thụ hưởng chính sách hỗ trợ nhà ở theo quy định của pháp luật về nhà ở…”.
Ngược lại, việc bố trí đất tái định cư là một chính sách phát sinh khi Nhà nước thực hiện thu hồi đất theo quy định của Luật Đất đai 2024. Căn cứ Điều 91 và Điều 110 Luật Đất đai 2024, cá nhân bị thu hồi đất ở nếu đủ điều kiện sẽ được xem xét bồi thường bằng đất ở hoặc bố trí vào các khu tái định cư nhằm mục đích đảm bảo chỗ ở mới. Đây là một cơ chế bồi thường, hỗ trợ mang tính ổn định đời sống khi đất bị thu hồi, hoàn toàn không đồng nhất với chính sách ưu đãi về mua nhà ở xã hội.
Vì vậy, nhằm xác định liệu một cá nhân có còn đủ điều kiện để mua nhà ở xã hội hay không, các cơ quan xét duyệt cần phải đánh giá toàn diện bản chất của việc bố trí tái định cư, hiện trạng nhà ở thực tế, vị trí cư trú cũng như khoảng cách từ nơi ở đến địa điểm làm việc.
Điểm đáng lưu ý là khoản 2 Điều 9 Nghị quyết 201/2025/QH15 quy định: Trường hợp đối tượng thụ hưởng chính sách nhà ở xã hội “đã sở hữu nhà ở nhưng vị trí cách xa địa điểm làm việc” thì vẫn có thể được xem xét mua hoặc thuê mua nhà ở xã hội; việc quy định cụ thể về khoảng cách này sẽ do UBND cấp tỉnh ban hành.
Như vậy, đối với trường hợp của bà Nguyễn Thị Bảo Châu, nếu khu tái định cư cách nơi làm việc khoảng 35km, gây cản trở đáng kể đến sinh hoạt và việc đi lại, đồng thời bà đáp ứng các điều kiện khác về thu nhập, đối tượng và chưa từng mua hoặc thuê mua nhà ở xã hội, thì vẫn tồn tại cơ sở pháp lý để yêu cầu xem xét giải quyết.
Theo ý kiến của Luật sư Tuấn, nhằm ngăn ngừa sự hiểu biết không đồng nhất giữa các địa phương, UBND cấp tỉnh cần thiết ban hành các tiêu chí cụ thể về định nghĩa “khoảng cách xa nơi làm việc”, bao gồm thời gian di chuyển, điều kiện giao thông thực tế và các yêu cầu về hồ sơ chứng minh. Điều này sẽ góp phần đảm bảo quyền lợi chính đáng cho người lao động, viên chức có nhu cầu cấp thiết về nhà ở ổn định, lâu dài.
